MIT araştırmacıları, yapay zekâ desteğiyle geliştirdikleri kurutulmuş mRNA aşı formülünün oda sıcaklığında bir yıl, 37 °C’de ise iki ay saklandıktan sonra farelerde güçlü bağışıklık yanıtı oluşturduğunu gösterdi. Bulgular, aşıların taşınmasını kolaylaştırabilecek ve mikroiğneli bantlarla uygulanmasının önünü açabilecek bir yaklaşım sunuyor. Massachusetts Institute of Technology
Massachusetts Teknoloji Enstitüsünde (MIT) geliştirilen yöntem, mRNA aşılarının yaygın dağıtımını zorlaştıran sıcaklığa duyarlılık sorununa odaklanıyor. Araştırmacılar, mRNA’yı taşıyan lipit nanoparçacıkların çevresindeki yardımcı madde karışımını optimize ederek, yüksek sıcaklıklarda biyolojik işlevini koruyan katı formülasyonlar elde etti.
Çalışma, 28 Eylül 2026’da Nature Biotechnology dergisinde yayımlandı. Araştırmanın kıdemli yazarları Ana Jaklenec ve Robert Langer; başlıca yazarları ise Jinbi Tian ile Khanh T. M. Tran oldu. Nature Biotechnology
Yapay zekâ, deneylerin yönünü belirledi
Ekibin geliştirdiği AGENT sistemi, laboratuvar deneylerini Bayesçi optimizasyon adlı bir yöntemle birleştiriyor. Sistem, sınırlı deney verisinden yararlanarak hangi karışımların daha umut verici olduğunu tahmin ediyor ve sonraki deneylerin seçilmesine yardımcı oluyor. Makaleye göre optimizasyon, bir ay içinde tamamlanan altı turda gerçekleştirildi. Nature Biotechnology
Araştırmacılar önce yaklaşık 50 FDA onaylı yardımcı maddeyi değerlendirdi. Hücrelere ışık üreten bir proteinin yapımını sağlayan mRNA göndererek, formülasyonların mRNA’nın işlevini ne ölçüde koruduğunu ölçtüler. Ardından en umut verici beş maddeyi seçip karışım oranlarını algoritmanın önerileriyle değiştirdiler. Her turda iki formülasyon sınandı; sonuçlar yeniden sisteme aktarıldı. Böylece deney ile tahminin birbirini beslediği bir süreç oluşturuldu. Massachusetts Institute of Technology
Bu yaklaşımın bilimsel değeri, çok sayıda olası karışım arasından seçim yapmayı hızlandırmasında yatıyor. Yapay zekâ burada laboratuvar doğrulamasına dayanan bir deney planlama aracı olarak kullanıldı.
Kritik adım: Aşıyı katı halde kararlı tutmak
mRNA’nın kırılgan yapısı, onu taşıyan sistemin de korunmasını gerektiriyor. Lipit nanoparçacıklar mRNA’yı parçalanmaya karşı koruyup hücrelere ulaşmasına yardımcı olsa da sıcaklığa duyarlılık, depolama ve dağıtım açısından sorun oluşturabiliyor.
Araştırmada, Moderna ve Pfizer-BioNTech aşılarında kullanılan lipit bileşimlerini temsil eden iki sistem üzerinde çalışıldı. Bunlar sırasıyla SM-102 ve ALC-0315 temelli nanoparçacıklardı. Optimize edilen, su içermeyen katı formülasyonlar, 37 °C’de iki aydan uzun depolama sonrasında ölçülen biyolojik aktivitenin tamamını korudu. Bu sonuç, deneysel formülasyonların performansını ifade ediyor; piyasadaki aşıların saklama koşullarının değiştiği anlamına gelmiyor. Nature Biotechnology
Hayvan deneylerinde bağışıklık yanıtı korundu
Çalışmanın yayımlanan özetine göre, sıcaklığa dayanıklı katı aşı formülasyonları kemirgenlerde ve insan dışı primatlarda antijene özgü bağışıklık yanıtları oluşturdu. Bu yanıtlar, taze hazırlanmış sıvı aşıların kas içine uygulanmasıyla elde edilen yanıtlardan aşağı kalmadı. Nature Biotechnology
Bu ayrım önemli: Araştırma, depolama sonrasında biyolojik aktivitenin ve bağışıklık oluşturma kapasitesinin korunabildiğini gösteriyor. İnsanlarda hastalığa karşı koruyuculuk veya klinik güvenlilik sonucunu ortaya koymuyor.
Mikroiğneli aşı bantları için de umut veriyor
Katı halde kararlılık, aşıların cilde uygulanan mikroiğneli bantlara yerleştirilmesi açısından da önem taşıyor. Araştırmanın Nature Biotechnology’de yayımlanan değerlendirmesi, geliştirilen formülasyonların kemirgenlerde ve insan dışı primatlarda mikroiğneli bantlarla soğuk zincir gerektirmeyen uygulamaya olanak sağladığını bildiriyor. Nature Biotechnology
Bu sonuçlar klinik çalışmalarla desteklenirse, sıcaklığa daha dayanıklı mRNA aşıları soğutma altyapısının sınırlı olduğu bölgelerde dağıtımı kolaylaştırabilir. Ancak mevcut bulgular hayvan deneylerine dayanıyor. İnsanlarda kullanım için güvenlilik, bağışıklık yanıtı, üretim tutarlılığı ve gerçek dağıtım koşullarındaki dayanıklılığın ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Araştırma: Accelerated discovery of thermostable mRNA–lipid nanoparticle vaccines using data-efficient AI, Nature Biotechnology, 28 Eylül 2026. DOI: 10.1038/s41587-026-03331-w
