Harvard Gazette yazarı Christina Pazzanese’nin ekonomist Eric Zwick ile yaptığı röportaj, ABD’de servet ve eşitsizlik tartışmalarının gölgede kalan aktörlerine odaklanıyor: Gösterişsiz sektörlerde işletme sahibi olarak milyonlarca dolarlık varlık biriktiren girişimciler. Zwick ve Owen Zidar’ın “The Everywhere Millionaire” adlı kitabı, bu grubun ekonomik ve siyasi ağırlığını inceliyor.
Amerika’da büyük servet denildiğinde akla çoğunlukla teknoloji şirketlerinin kurucuları, Wall Street yöneticileri veya dünyanın en zenginleri listelerine giren isimler geliyor. Ancak Eric Zwick ve Owen Zidar, ekonomik gücün çok daha geniş bir işletme sahipleri grubuna yayıldığını anlatıyor.
Kitapta ele alınan kişiler arasında otomobil bayileri, içecek dağıtıcıları, bölgesel diş klinikleri işletenler, iklimlendirme şirketlerinin sahipleri ve yeni şubeler açarak büyüyen restoran girişimcileri bulunuyor. Kamuoyunda fazla tanınmayan bu kişiler, gündelik hayatın içindeki işletmelerden büyük servetler oluşturabiliyor.
“Her yerdeki milyonerler” kimler?
Zwick, Harvard Gazette röportajında bu grubu, en az 5 milyon dolar net serveti bulunan ve servetinde halka açık olmayan bir işletmedeki sahiplik payının önemli yer tuttuğu kişiler olarak tanımlıyor.
Verdiği rakamlara göre yaklaşık 3 milyon Amerikalı bu tanıma giriyor. Grubun ortalama serveti yaklaşık 25 milyon dolar; toplam varlıkları ise Forbes 400 listesindekilerin birleşik servetinin 10 katından fazla.
Bunlar araştırmacının aktardığı tahminler. Ayrıca ortalama servet, gruptaki herkesin aynı miktarda varlığa sahip olduğu anlamına gelmiyor.
Araştırma, vergi kayıtlarındaki bir soruyla başladı
Owen Zidar’ın Princeton Üniversitesi için verdiği ayrı röportaja göre araştırmanın başlangıcında daha dar görünen bir soru vardı: Özel işletme sahipleri gerçekte ne kadar vergi ödüyor?
ABD Hazine Bakanlığı’nın talebiyle başlayan çalışmada Zidar, Zwick ve Danny Yagan, farklı sistemlerde tutulan vergi kayıtlarını ilişkilendirmek üzerinde çalıştı. İşletmeleri sahipleri ve çalışanlarıyla bağlantılandıran, kimlik bilgileri kaldırılmış bir veri tabanı oluşturuldu.
Zidar, bu süreçte beklediğinden farklı bir zenginlik haritasıyla karşılaştığını anlatıyor. Finans ve yazılımın yanında otomobil ticareti, özel muayenehaneler, konut yapımı, muhasebe ve iklimlendirme hizmetleri gibi alanlar da öne çıktı.
Kitap, on yılı aşan araştırma birikimini, onlarca kişiyle yapılan görüşmeler ve girişimci hikâyeleriyle birleştiriyor. Böylece yalnızca servetin miktarını değil, hangi işlerden ve hangi yollarla oluştuğunu da ele alıyor.
Büyük gelir, mutlaka dev şirket demek değil
Zidar ve Zwick’in Chicago Booth Review’da yayımlanan kitap bölümünde sunduğu işletme profili dikkat çekici. Araştırmacılar, 2000–2022 dönemindeki verilerde, sahiplerinden en az biri gelir dağılımının en üst yüzde 0,1’inde bulunan “pass-through” işletmeleri inceliyor.
Bu gruptaki ortanca işletmenin yıllık cirosu yaklaşık 25 milyon dolar; çalışan sayısı yaklaşık 30, sahip sayısı ise iki veya üç kişi. Dolayısıyla önemli bir kişisel servet, binlerce çalışanı olan halka açık bir şirket yönetmeyi gerektirmeyebiliyor.
Yazarlar, sahiplerin çoğu zaman tek bir işletmeye yoğunlaştığını ve kârları uzun vadede yeniden işe yatırdığını belirtiyor. İşletmenin büyük bölümünü elinde tutmak, büyümeden doğan değerin de önemli kısmına sahip olmak anlamına geliyor.
Servet birikiminde işletme sahibinin emeği de var
Kitabın araştırma arka planındaki çalışmalardan “Capitalists in the Twenty-First Century”, işletme kârlarının ne ölçüde sahibinin bilgi ve çalışmasına dayandığını sorguluyor.
Matthew Smith, Danny Yagan, Owen Zidar ve Eric Zwick’in çalışması, 11 milyon işletmeyi sahipleriyle ilişkilendiren verilerden yararlanıyor. Bulgular, üst gelir grubuna akan özel işletme kârlarının önemli bölümünün, beceri yoğun sektörlerde faaliyet gösteren orta ölçekli firmaların çalışma çağındaki sahiplerine gittiğini gösteriyor.
Araştırmada, sahibin emekliliği veya erken ölümü sonrasında ilgili kârların yaklaşık dörtte üç oranında gerilediği belirleniyor. Yazarlar bunu, girişimcinin kişisel bilgi, beceri ve katkısının önemine işaret eden bir bulgu olarak yorumluyor.
Bu yaklaşım, vergi kayıtlarında “kâr” olarak görülen gelirin her zaman yalnızca yatırılmış finansal sermayenin getirisi olmadığını gösteriyor. İşletmeyi kurma ve yönetme emeği de bu gelir içinde yer alabiliyor.
Vergi yapısı neden önemli?
Kitapta sık kullanılan “pass-through”, gelirin vergilendirme amacıyla işletme sahiplerine veya ortaklara aktarıldığı yapıları ifade ediyor.
ABD Vergi İdaresi’nin S şirketlerine ilişkin açıklaması bu mekanizmayı somutlaştırıyor: Şirketin gelirleri, zararları ve belirli vergi kalemleri ortakların kişisel beyannamelerine yansıtılıyor; ortaklar bireysel gelir vergisi oranları üzerinden vergilendiriliyor. Bazı istisnai kalemlerde şirket düzeyinde vergi de söz konusu olabiliyor.
Bu nedenle kavramı “vergisiz şirket” şeklinde anlamamak gerekiyor. Temel mesele, verginin hangi düzeyde ve hangi kurallarla uygulandığı.
Zwick, Harvard Gazette’de 1980’lerdeki reformların bireysel ve kurumsal vergi oranları arasındaki ilişkiyi değiştirerek bu yapılara yönelimi güçlendirdiğini anlatıyor. Küreselleşme, eyaletler arasında büyümeyi kolaylaştıran düzenlemeler ve geçmişte düşen faizler de işletmelerin değerlenmesine katkıda bulunan etkenler arasında.
Amerikan rüyası sürüyor, fakat başlangıç koşulları eşit değil
Zwick’in değerlendirmesinde girişimcilik, seçkin bir okuldan büyük bir şirkete uzanan kariyer yolunun yanında başka bir yükselme kanalı oluşturuyor. SAT puanlarıyla başarılı işletme kurma arasındaki ilişkinin, aynı puanlarla 35 yaşındaki maaş arasındaki ilişkiden daha zayıf olduğunu belirtiyor.
Ancak aile avantajı da önemli. Zwick’in CNN’deki ayrı söyleşisinde aktarılan çerçeveye göre bu işletme sahiplerinin yaklaşık dörtte biri işletmesini miras yoluyla edinmiş durumda.
Aynı söyleşide Zwick, işletme mirasının nakit veya gayrimenkul devrinden farklı olduğunu vurguluyor: Şirketin ayakta tutulması, yönetim bilgisi ve muhakeme gerektiriyor. Zengin doğmak güçlü bir avantaj sunsa da aynı konumu korumayı garanti etmiyor.
“Sessiz zenginlik”, her zaman mütevazı tüketim anlamına gelmiyor
Chicago Booth Review’daki kitap bölümü, bu grubun yaşam tarzlarının da tek tip olmadığını gösteriyor. Bazı işletme sahipleri gündelik hayatlarında oldukça sade görünürken bazıları lüks konutlar, yatlar ve özel uçaklarla dikkat çekiyor.
Yazarların verdiği örneklerden biri, Milwaukee’de bir oto yıkama işletmesiyle başlayıp dört lokasyona ulaşan ve işini 19 milyon dolara satan Jon Zimmerman. Bu örnek, servet birikiminin gündelik bir hizmet sektöründe, yıllar içinde büyüyen işletme üzerinden gerçekleşebildiğini gösteriyor.
Tartışma neden yalnızca milyarderlerle sınırlı kalmamalı?
Kitabın temel sorularından biri, işletme sahipliğinin ekonomik başarıyla birlikte nasıl siyasi etki ürettiği. Yazarlar, bu girişimcilerin istihdam yaratırken yerel, eyalet ve federal düzeyde kararları da etkileyebildiğini belirtiyor.
Zwick, Harvard Gazette’de milyarderlerin yararlandığı vergi boşluklarının kapatılmasını destekliyor; ancak yalnızca onlara odaklanmanın geniş işletme sahibi grubunu gözden kaçırdığını savunuyor. Bu grubun vergi yükünü daha tutarlı hâle getirmenin önemli kamu geliri sağlayabileceğini düşünüyor.
Röportajın ortaya koyduğu tablo, girişimciliğin fırsat yaratma gücüyle servet yoğunlaşmasının birlikte incelenmesini gerektiriyor. İşletme sahipleri yeni değer üretebilirken, oluşan ekonomik gücün vergi ve rekabet kurallarını nasıl etkilediği de ayrı bir kamusal soru olarak duruyor.
Kaynak: Harvard Gazette — Christina Pazzanese’nin Eric Zwick ile röportajı
