Bir girişimin geleceği hakkında daha fazla bilgi edinmek, uzmanları her zaman aynı sonuca götürmüyor. HEC Paris’te yürütülen araştırmalar, mentorların değerlendirmelerinin bazen birbirinden uzaklaştığını gösteriyor. Gerçek görüşmeleri yapay zekâ desteğiyle inceleyen ekip, hem kanaatlerin nasıl değiştiğini hem de girişimcilere verilen tavsiyelerin nasıl şekillendiğini anlamaya çalışıyor.
Bir girişimci için deneyimli uzmanlardan alınan tavsiyeler, şirketin hangi pazara yöneleceğinden finansman önceliklerine kadar birçok kararı etkileyebilir. Ancak bu tavsiyelerin hangi bilgilerle oluştuğu ve görüşme sırasında nasıl değiştiği, başlı başına bir araştırma konusu.
HEC Paris’in ION Management Science Lab bünyesinde, Thomas Åstebro ve Carlos J. Serrano’nun yürüttüğü çalışmalar bu süreci inceliyor. Araştırmacılar, Creative Destruction Lab Paris’teki mentor–girişimci görüşmelerini, belirsizlik altında karar vermenin gözlemlenebildiği bir saha laboratuvarı olarak ele alıyor.
Yeni bilgi her zaman uzlaşma getirmiyor
Çalışmanın dikkat çekici gözlemlerinden biri, mentorların yeni bilgiler edindikçe mutlaka ortak bir değerlendirmeye ulaşmaması. Bazı durumlarda aynı girişim hakkındaki kanaatler birbirinden uzaklaşabiliyor.
Ekip, değişimi izlemek için mentorlara görüşme öncesinde ve sonrasında sorular yöneltiyor. Yalnızca girişim hakkındaki beklentileri değil, diğer mentorların ne düşündüğüne ilişkin tahminleri de soruluyor. Böylece araştırmacılar iki etkiyi ayırt etmeye çalışıyor: Kurucudan öğrenilen yeni bilgiler ve diğer uzmanların değerlendirmeleri.
Mentorlardan, girişimin gelecekte belirli şirket değerlerine ulaşma olasılığını değerlendirmeleri de isteniyor. Buradaki rakamlar, şirketlerin ulaştığı değerlemeleri veya aldığı yatırımları değil, uzmanların geleceğe ilişkin beklentilerini ifade ediyor.
Tavsiyenin yönünü masadaki uzmanlık değiştirebiliyor
Araştırma programına ilişkin saha gözlemleri, görüşmelerin kendi içinde belirgin bir yapısı olduğunu gösteriyor. Yaklaşık 15–18 dakikalık tipik buluşmalarda zamanın yarısını girişimcinin konuşması ve soruları yanıtlaması oluşturuyor. Kalan bölümde, iki ya da üç mentor bulunsa bile çoğunlukla bir kişi tartışmaya öncülük ediyor.
Bir mentora hedef belirleme görevi verildiğinde konuşma daha merkezî ilerleyebiliyor. Görev dağılımı yapılmadığında ise daha çok kişinin katıldığı, daha akışkan bir tartışma ortaya çıkabiliyor.
Öne çıkan mentorun uzmanlığı da önemli: Finans alanındaki deneyim finansman konularını, pazarlama uzmanlığı ise pazara erişim meselelerini gündemin merkezine taşıyabiliyor. Araştırmacılar, masalardaki mentor bileşimini bilinçli biçimde değiştirerek bu etkileri sınayacak deneyler planlıyor. Bu aşama, tamamlanmış bir deney sonucu olarak sunulmuyor.
Yapay zekâ konuşmaların içeriğini analiz ediyor
Araştırmada kayıtlar, görüşme dökümleri ve üretken yapay zekâ birlikte kullanılıyor. Fikrî mülkiyet, iş modeli ve pazara giriş stratejisi gibi konuların ne ölçüde konuşulduğu inceleniyor.
Bu yaklaşım, toplantı sonrasında kaydedilen kanaat değişimini görüşmenin içeriğiyle birlikte değerlendirmeyi sağlıyor. Yapay zekânın buradaki işlevi, insan muhakemesini incelemek ve desteklemek.
Sekiz haftalık hedeflerle ilerleyen bir program
Araştırmanın yürütüldüğü Creative Destruction Lab, bilim ve teknoloji temelli erken aşama şirketlere yönelik, kâr amacı gütmeyen bir program. Modelin merkezinde, girişimin büyümesi için öncelikli işlerin belirlenmesi bulunuyor.
Sekiz haftada bir düzenlenen yoğun buluşmalarda önceki hedeflerdeki ilerleme değerlendiriliyor ve yeni kısa vadeli hedefler oluşturuluyor. Mentorlar arasında deneyimli girişimciler, melek yatırımcılar ve girişim sermayesi uzmanları yer alıyor.
Programın desteği tavsiye vermekle sınırlı kalmıyor. Bilim insanları teknolojinin doğrulanmasına ilişkin geri bildirim sunarken işletme öğrencileri finansal modeller, potansiyel pazarlar ve büyüme stratejileri üzerinde çalışıyor. Bazı mentorlar, hedeflerini gerçekleştirme konusunda ilerleme gösteren girişimlere yatırım da yapabiliyor.
Bu yapı, araştırmacılara tek bir tanışma görüşmesinden daha kapsamlı bir inceleme ortamı sunuyor: Değerlendirmeler, hedefler ve sonraki ilerleme aynı program içinde izlenebiliyor.
Araştırma sınıfa da taşınıyor
Katılımcıların onayıyla kaydedilen görüşmelerin incelenmesine MBA öğrencileri de katkıda bulunuyor. Öğrenciler, gözlem ve kayıt çalışmalarını yürütürken uzmanların belirsizlik içeren kararları nasıl tartıştığını doğrudan görüyor.
HEC Paris’in saha anlatımında, patent başvurusu yapmakla ticari sırları korumak arasındaki tercihin sınıftaki tartışmalara taşınması buna örnek gösteriliyor. Böylece girişimlerin karşılaştığı somut sorunlar, eğitimde kullanılabilecek vakalara dönüşüyor.
Araştırmacılar ayrıca programa katılan kurucuların ve çalışanların sonraki kariyerlerini izlemeyi amaçlıyor. Büyüyemeyen bir girişimde geliştirilen teknoloji veya edinilen deneyimin başka şirketlerde değer üretmesi de inceleme kapsamında.
Mentorluğu ölçülebilir bir araştırma alanına dönüştürmek
Çalışmaların kurumsal zemini, ION Foundation’ın 10 milyon avroluk bağışıyla oluşturulan ION Management Science Lab’e dayanıyor. Laboratuvar, HEC Paris’in Innovation & Entrepreneurship Institute bünyesindeki Deep Tech Center içinde yer alıyor.
Araştırma gündemi girişimlerle sınırlı değil. Orta ölçekli şirketler, büyük işletmeler, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarında mentorluğun nasıl işlediği de ele alınıyor. Mentorların seçimi, doğru kişilerle eşleştirilmesi, görüşmelerin yapısı ve teşvikler temel inceleme başlıkları arasında bulunuyor.
Serrano’nun açıkladığı yaklaşım, teorik modelleri saha verileri ve deneylerle birleştiriyor. Hedef, kurumlara mentorluk sistemlerini nasıl tasarlayabilecekleri konusunda uygulanabilir, kanıta dayalı bilgiler sunmak.
Bu nedenle araştırmanın girişimcilik dünyası açısından taşıdığı önem, “hangi mentor daha iyi?” sorusunun ötesine uzanıyor. İncelenen mesele, farklı uzmanlıkların hangi koşullarda yararlı olduğu ve görüşmelerin öğrenmeyi destekleyecek biçimde nasıl düzenlenebileceği. Bulguların uygulamaya aktarılması, mentorluk programlarının yalnızca deneyimli isimleri bir araya getirmesine değil, bu deneyimin nasıl paylaşıldığına da dikkat edilmesini sağlayabilir.
Kaynaklar (*)
- HEC Paris — Entrepreneurial Mentorship Is a Process of Updating Judgments.
- HEC Paris — When Research Studies the Act of Mentoring: Inside CDL Paris Climate’s New Season.
