Stanford Medicine araştırmacılarının yaklaşık bin gençle yürüttüğü çevrim içi deney, sosyal medya kullanımının ruh sağlığı üzerindeki etkilerini anlatan uyarıların dikkat çektiğini gösterdi. Ancak araştırma, katılımcıların beyan edilen niyetlerini ölçüyor; uyarıların gerçek kullanım süresini azaltıp azaltmadığı henüz saha deneyleriyle sınanacak.
Sosyal medya uygulamalarında sigara paketlerindekine benzer sağlık uyarıları göstermek, gençlerin platformları kullanma isteğini azaltabilir. Stanford Medicine tarafından yürütülen ve JAMA Health Forum’da yayımlanan çalışma, özellikle depresyon, kaygı ve genel ruh sağlığı zararlarını açık biçimde dile getiren mesajların gençler üzerinde daha etkili algılandığını ortaya koydu.
Araştırmaya 13-17 yaş arası ergenler ile 18-29 yaş arası genç yetişkinlerden oluşan toplam 1.012 kişi katıldı. Katılımcılara Instagram ekranına yerleştirilmiş gibi tasarlanan 14 sosyal medya uyarısı ile ilgisiz bir kontrol mesajı rastgele sırayla gösterildi. Her mesajın sosyal medya kullanma isteğini ne ölçüde azalttığı ve risklere ilişkin farkındalığı ne kadar artırdığı soruldu.
Mesajlar sosyal medya bağımlılığı, olumsuz beden algısı, uyku bozukluğu, depresyon, kaygı, genel ruh sağlığı zararları ve sosyal medyanın gençler için güvenli olduğunun kanıtlanmadığı yönündeki yedi çerçeveyi kapsıyordu. Araştırmacılar ayrıca Kaliforniya yasasında öngörülen uzun uyarı metniyle TikTok’takine benzer ‘ekran molası verme’ önerisini de test etti.
Sağlık etkilerinden söz eden uyarıların tamamına yakını, yalnızca mola öneren platform mesajından daha etkili bulundu. En yüksek puanları genel ruh sağlığı zararları ile depresyon ve kaygıya odaklanan uyarılar aldı. Ergenlerle genç yetişkinlerin yanıtlarının büyük ölçüde benzer olması da dikkat çekti. Araştırmacılar, insanların kendilerinde veya çevrelerinde gözlemleyebildiği sorunlara değinen ifadelerin daha güçlü karşılık bulmuş olabileceğini düşünüyor.
Çalışmanın arka planında dönemin ABD Genel Cerrahı Vivek Murthy’nin 2024’te sosyal medya için sağlık uyarısı çağrısı bulunuyor. Kaliforniya, Colorado, Minnesota ve New York bu yönde düzenlemeler kabul ederken başka eyaletlerde de yasa teklifleri gündeme geldi. Kaliforniya düzenlemesinin 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girmesi öngörülüyor; ancak bu yasalar teknoloji sektörü tarafından hukuki olarak da tartışılıyor.
Araştırmanın önemli bir sınırı var: Katılımcılara mesajların davranışlarını değiştirip değiştirmeyeceği soruldu, gerçek sosyal medya kullanım süreleri izlenmedi. Dolayısıyla sonuçlar, uyarıların umut verici olduğunu gösterse de kullanımın gerçekten azalacağını kanıtlamıyor. Bir sonraki aşamada uyarıların uygulama içinde hangi sıklıkla, ne zaman ve nasıl gösterilmesi gerektiğinin; zaman içinde alışkanlık etkisi yaratıp yaratmadığının test edilmesi gerekiyor.
Stanford ekibi, uyarı etiketlerinin tek başına çözüm olmayacağını vurguluyor. Yaşa uygun ürün tasarımı, ebeveyn ve okul desteği, dijital okuryazarlık ve platformların sorumluluğu gibi başka önlemlerle birlikte değerlendirildiğinde etkili olabilir. Araştırmanın temel mesajı ise küçük ifade farklarının bile kullanıcı tepkisini değiştirebildiği ve kamu politikası hazırlanırken uyarı metninin bilimsel olarak sınanması gerektiği.
