Doğu Grönland’daki kutup ayılarından alınan kan örnekleri, hayvanların kuş gribi virüsleriyle karşılaştığını ortaya koydu. Araştırma, bazı ayıların enfeksiyon sonrasında hayatta kalabildiğine işaret ederken deniz buzunun kaybı, değişen beslenme alışkanlıkları ve göçmen kuşların taşıdığı patojenler arasındaki ilişkiyi gündeme getiriyor.
Cornell Chronicle’da Krishna Ramanujan’ın aktardığı araştırma, kutup ayılarının karşılaştığı hastalık risklerine ilişkin önemli bulgular sunuyor. Emerging Infectious Diseases dergisindeki çalışmayı yürüten ekip, Doğu Grönland’daki ayılarda geçmiş influenza A enfeksiyonlarını gösteren antikorlar belirledi.
Bu haber, Cornell’in açıklamasının yanında araştırmanın özgün makalesi, Alaska’daki bir enfeksiyonu inceleyen bilimsel çalışma ve Norveç Veteriner Enstitüsü’nün bulgularıyla genişletilmiştir.
Kan örneklerinde ne bulundu?
Araştırmacılar, yerel Inuit avcılarla iş birliği içinde, 2016–2025 döneminde toplanan 109 kan plazması örneğini inceledi. Örnekler, Doğu Grönland’da Scoresby Sound çevresindeki geçim amaçlı yasal avlardan elde edildi.
İncelenen örneklerde 2024 öncesinde influenza A antikoru saptanmadı. 2024’te 14 ayının üçünde, 2025’te ise 14 ayının altısında antikor bulundu. Bunlar sırasıyla yaklaşık yüzde 21 ve yüzde 43’e karşılık geliyor.
İleri testler, 2025’te örneklenen dört ayıda, yüksek patojeniteli H5 kuş gribi virüslerinin 2.3.4.4b soyuyla karşılaşmayı güçlü biçimde destekleyen sonuçlar verdi.
Ancak yüzde 43, Grönland’daki bütün kutup ayılarının enfekte olduğu anlamına gelmiyor. Bu oran, o yıl incelenen 14 hayvanla sınırlı. Küçük örneklem ve geniş belirsizlik aralıkları, sonuçların tüm popülasyona doğrudan genellenmesini engelliyor.
Aktif hastalık değil, geçirilmiş enfeksiyonun izi
Çalışmanın başyazarı, Cornell K. Lisa Yang Yaban Hayatı Sağlığı Merkezi’nde doktora sonrası araştırmacı Kayla Buhler, Cornell’e yaptığı açıklamada testlerin aktif enfeksiyonu değil, hayvanların daha önce geçirdiği enfeksiyonların izini gösterdiğini vurguluyor.
Yerel avcıların örnek alınan hayvanlarda hastalık belirtisi gözlemlememesi de önemli. Bulgular, bazı kutup ayılarının enfeksiyon sonrasında yaşamını sürdürebildiği yorumunu destekliyor. Bununla birlikte çalışma, enfeksiyonun bütün ayılarda hafif seyrettiğini veya uzun vadeli etkiler bırakmadığını göstermiyor.
Göçmen kuşlar ve değişen beslenme alışkanlıkları
Arktik’te üreyen göçmen kuşlar büyük kolonilerde bir araya geliyor. Bu yoğunlaşma, virüslerin dolaşımı ve türler arasında yayılması açısından elverişli koşullar oluşturabiliyor.
Buhler’e göre deniz buzunun azalmasıyla beslenme davranışları değişen kutup ayıları, karada daha önce daha az karşılaştıkları patojenlerle temas edebilir. Araştırmacı, Svalbard’da ayıların ren geyiklerine yöneldiğini ve Arktik’in farklı bölgelerinde kuş kolonilerinden beslenmeye başladığını belirtiyor.
Enfekte kuşların veya diğer hayvanların yenmesi olası bulaş yolları arasında. Ancak araştırma, Grönland’daki her bir ayının virüsü hangi hayvandan ve nasıl aldığını doğrudan belirlemiş değil. Ayıdan ayıya bulaş olup olmadığı da açık bir araştırma sorusu.
Svalbard’da H5N5, Alaska’da H5N1
Grönland’daki antikor bulguları, diğer Arktik bölgelerindeki vakalarla birlikte değerlendirildiğinde daha geniş bir tablo ortaya çıkıyor.
Norveç Veteriner Enstitüsü, Svalbard’ın Raudfjorden bölgesinde ölü bulunan bir yaşındaki erkek kutup ayısıyla yetişkin bir morsun örneklerinde H5N5 saptadı. Kurum bunu, Norveç ve Avrupa’da kutup ayısında ilk kuş gribi tespiti olarak duyurdu. İki hayvanın da pozitif bulunması, tek başına aralarındaki bulaş zincirini kesinleştirmiyor.
Enstitü, virüsün Svalbard’da daha önce yabani kuşlarda, morslarda ve kutup tilkilerinde de belirlendiğini bildirdi. Bu kayıtlar, farklı türleri kapsayan izleme çalışmalarının önemini artırıyor.
Alaska’da ise 2023’te ölü bulunan genç bir kutup ayısında H5N1 enfeksiyonu bilimsel olarak doğrulanmıştı. İncelemede beyinde ciddi iltihabi hasar ve virüse ait bulgular belirlendi. Genom analizinde, bilinen memeli uyum belirteçleri saptanmadı.
Alaska çalışması, o bölgede kutup ayıları arasında devam eden yaygın hastalık ve ölüm bulunduğuna ilişkin kanıt sunmadı. Dolayısıyla tekil ölüm vakalarıyla bir popülasyon salgını arasında ayrım yapılması gerekiyor.
İklim ve hastalık ilişkisine dair daha eski kanıtlar
Kutup ayılarında değişen patojen maruziyeti yalnızca kuş gribiyle sınırlı değil. Global Change Biology dergisindeki ayrı bir araştırmada, Kanada’nın batı Hudson Körfezi’nde 381 yetişkin ayıdan alınan 425 serum örneği incelendi.
1986–2017 arasındaki farklı dönemleri karşılaştıran çalışma, bazı parazit ve bakterilere karşı antikor görülme sıklığının arttığını ortaya koydu. Bazı bulgular daha sıcak veya yağışlı yazlarla, bazıları karada geçirilen süreyle ilişkiliydi. İncelenen bütün patojenlerde aynı değişim görülmedi.
Bu araştırma, Grönland’daki kuş gribi enfeksiyonlarının nedenini kanıtlamıyor. Ancak çevresel değişimin kutup ayılarının hastalık etkenleriyle karşılaşma biçimini farklı yollarla etkileyebileceğini gösteriyor.
Yerel bilgi, bilimsel izlemenin önemli bir parçası
Arktik’in uzak bölgelerinde düzenli örnek toplamak güç. Alaska’daki enfekte ayının yerel halk tarafından bildirilmesi ve Grönland’daki örneklerin Inuit avcılarla iş birliği sayesinde elde edilmesi, toplum katılımının değerini ortaya koyuyor.
Buhler, kutup ayılarında hangi yeni patojenlerin görülmeye başladığının izlenmesini koruma çalışmaları açısından gerekli görüyor. Grönland bulguları da bu ihtiyacı somutlaştırıyor: Geçirilmiş enfeksiyonu belirlemek mümkün olsa da virüsün bulaş yollarını, hastalığın şiddetini ve popülasyon üzerindeki etkisini anlayabilmek için daha kapsamlı araştırmalar gerekiyor.
Kaynaklar
- Cornell Chronicle — Krishna Ramanujan
- CDC, Buhler ve arkadaşları
- Norveç Veteriner Enstitüsü
- CDC, Stimmelmayr ve arkadaşları — Alaska’da kutup ayısında H5N1 enfeksiyonu, Emerging Infectious Diseases. CDC
- Pilfold ve arkadaşları — “Long-term increases in path
