Sosyal medyadaki sert ve olumsuz dil yalnızca kullanıcıların kötü niyetinden ya da öfke uyandıran içerikleri öne çıkaran algoritmalardan kaynaklanmıyor olabilir. PNAS’ta yayımlanan yeni bir çalışma, insanların başkalarından farklı ve özgün görünme arzusunun, konu uzadıkça çevrim içi konuşmaları olumsuzluğa sürükleyebildiğini ortaya koydu.
2,05 milyar yorum incelendi
Harvard Üniversitesi Psikoloji Bölümüne katılan kültürel psikolog Joshua Conrad Jackson ve çalışma arkadaşları, Reddit’teki 2 bin 150 toplulukta yayımlanmış 2,05 milyar yorumu analiz etti. Bulgular, hem bir yorum dizisi uzadıkça hem de bir topluluk yıllar içinde yaşlandıkça yorumların ortalama olarak daha olumsuz hâle geldiğini gösterdi.
Araştırmacılar bu değişimi “farklılaşma” kavramıyla açıklıyor. Bir konuşmada kolay ve olumlu değerlendirmeler ilk yorumlarda zaten söylenmişse, sonradan katılan kişinin yeni bir katkı yapması zorlaşıyor. Olumlu değerlendirmeler birbirine daha çok benzerken, eleştiri ve hoşnutsuzluğun ifade edilebileceği yollar daha çeşitli. Bu nedenle özgün görünmek isteyen kullanıcı, bilinçli biçimde olumsuz olmayı hedeflemese bile eleştirel bir yoruma yönelebiliyor.
Olumsuz yorumlar anlamsal olarak daha farklıydı
Ekip yalnızca yorumların duygusal tonuna bakmadı; her yorumun daha önce yazılanlardan anlamsal olarak ne ölçüde ayrıldığını da hesapladı. Olumsuz yorumların, önceki katkılardan daha farklı olma eğilimi gösterdiği belirlendi. Konuşmanın başlangıcı ne kadar olumluysa, ilerleyen aşamalardaki olumsuzlaşmanın o kadar güçlü olması da araştırmacıların tezini destekledi. Çünkü olumlu başlayan bir ortamda eleştiri, normdan daha belirgin bir sapma oluşturuyor.
Topluluk büyüdükçe “bilgi ortamının” kalabalıklaşması ve yeni bir şey söylemenin zorlaşması da olumsuzlukla ilişkilendirildi. Araştırmacılar, bu bulguların algoritmaların etkisini reddetmediğini özellikle belirtiyor. Dikkat ekonomisine dayalı sıralama sistemleri ayrıştırıcı içeriği ödüllendirebilir; çalışma ise algoritma olmasa bile insanın ayırt edilme arzusunun ayrı bir mekanizma oluşturabileceğini gösteriyor.
3 bin 685 kişilik deneyle sınandı
Gözlemsel veriler tek başına neden-sonuç ilişkisi kurmaya yetmeyeceği için ekip, 3 bin 685 katılımcıyla sosyal medya konuşmasını taklit eden bir deney gerçekleştirdi. Bir gruba özgün ve farklı katkı sunması için teşvik verilirken diğer gruba uyumlu olması yönünde görev tanımlandı. Farklılaşmaya teşvik edilen katılımcılar konuşma ilerledikçe daha olumsuz yorumlar yazdı; özellikle başlangıçtaki konuşma olumlu olduğunda etki güçlendi.
Katılımcılardan olumsuz olmaları istenmemişti. Bu nedenle araştırmacılar, olumsuzluğun farklı görünmeye çalışmanın yan ürünü olarak ortaya çıkabileceği sonucuna vardı. Jackson’a göre insanlar kimi zaman olumsuz yorumların daha fazla dikkat çektiğini bilerek bu yolu seçebilir; ancak deney, bilinçli bir “toksik olma” niyeti bulunmadan da aynı eğilimin gelişebildiğini gösteriyor.
Her konuşma kaçınılmaz olarak toksikleşmiyor
Araştırma, sosyal medya topluluklarının bir noktada mutlaka çöküşe gideceğini söylemiyor. Çok uzun yorum dizilerinde olumlu bir katkının yeniden sıra dışı hâle geldiği ve tonun dalgalanabildiği görüldü. Ayrıca veriler Reddit ile sınırlı; farklı tasarımlara, kullanıcı profillerine ve konu yapılarına sahip platformlarda sonuçların aynı ölçüde geçerli olup olmadığı ayrıca araştırılmalı.
Çalışmanın olası etkisi platform tasarımında yatıyor. Sistemler yalnızca etkileşim miktarını değil, konuşmada tekrara düşmeden yapıcı katkı sunmayı da teşvik edecek biçimde tasarlanabilir. Bulgular, aynı konunun uzun süre işlendiği 24 saatlik haber yayınları gibi başka ortamlarda da yeni bir şey söyleme baskısının dili sertleştirebileceği ihtimalini gündeme getiriyor.
Kaynak: Harvard
