Yapay zekâ, ekosistemlerdeki değişimleri izlemekten uluslararası doğa koruma politikalarına kadar geniş bir alanda kullanılıyor. ETH Zürih’ten çevre politikası araştırmacısı Melissa “Millie” Chapman, bu teknolojinin başarısında verilere, modellere ve teknik altyapıya erişimin belirleyici olduğunu vurguluyor.
ETH Zürih’in Perspectives bölümünde kendi imzasıyla yayımlanan değerlendirmesinde Chapman, yapay zekânın biyoçeşitliliğin korunmasındaki potansiyelini ve ülkeler arasındaki eşitsizlikleri ele alıyor.
Uydu, sensör ve dronlarla toplanan çevresel veriler, yapay zekâyla analiz edilerek insanların fark etmekte zorlanabileceği örüntüleri görünür kılabiliyor. Ancak gözlemler Avrupa ve Kuzey Amerika’da yoğunlaşırken, tür bakımından zengin tropikal bölgelerde önemli boşluklar bulunuyor. Bu verilerle eğitilen modeller, mevcut dengesizlikleri yeniden üretebiliyor.
Chapman’ın ekibi, Ermenistan’daki Birleşmiş Milletler Biyoçeşitlilik Konferansı COP17’de delegasyonların yapay zekâyı nasıl kullandığını araştırıyor. İnceleme; kullanılan modelleri, beklenen yararları ve karar süreçlerine etkileri kapsıyor.
Varlıklı ülkeler, ilerlemelerini belgelemek için daha fazla personel, uzmanlık ve göstergeden yararlanabiliyor. Kaynakları sınırlı ülkelerde ise eksik raporlama, doğa koruma çalışmalarının küresel değerlendirmelerde yeterince görünmemesine yol açabiliyor; bu durum gelecekteki kaynak dağılımını da etkileyebiliyor.
Yapay zekâ, raporlama yükünü hafifletebilir ve küçük delegasyonların bilgi akışını yönetmesine yardımcı olabilir. Chapman’a göre teknolojinin katkısını, araçlara kimin eriştiği ve veriyle modellerin kimlerin kontrolünde olduğu belirliyor.
Ekoloji, veri bilimi ve çevre politikasını buluşturan çalışmalar
Chapman’ın ETH Zürih’te yönettiği Environmental Policy Lab, çevre politikaları ile dijital altyapıların insanlar ve ekosistemler üzerindeki etkilerini birlikte araştırıyor. Laboratuvarın çalışmaları ekoloji, veri bilimi ve karar kuramının kesişiminde ilerliyor.
Araştırma programının bir ayağı, bireyler, farklı yönetim birimleri ve sektörler arasında çevresel iş birliğinin nasıl oluştuğunu inceliyor. Kurumsal düzenlemelerin iklim ve biyoçeşitlilik politikalarının sonuçlarını nasıl etkilediği, simülasyonlar ve geniş ölçekli gözlemsel analizlerle araştırılıyor.
Bir diğer çalışma alanı, biyofiziksel, toplumsal ve siyasal belirsizlikler karşısında uygulanabilir karar stratejileri geliştirmek. Bu kapsamda hesaplamalı yöntemlere farklı toplumsal değerlerin ve yönetim yapılarının dâhil edilmesi amaçlanıyor.
Laboratuvar ayrıca çevresel karar süreçlerinde kullanılan algoritmaları şeffaflık, hesap verebilirlik ve veri yanlılığı açısından değerlendiriyor. Dijital araçların adil ve kalıcı çevre yönetimini hangi koşullarda destekleyebileceği, araştırmaların temel soruları arasında bulunuyor.
Küresel biyoçeşitlilik hedeflerinde bilgiye erişimin yeri
Bilgiye erişim, uluslararası biyoçeşitlilik gündeminde de açık bir hedef olarak yer alıyor. Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi’nin 21’inci hedefi, mevcut en iyi veri, bilgi ve birikimin karar vericilere, uygulayıcılara ve kamuoyuna erişilebilir olmasını öngörüyor.
Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi Sekretaryasının açıklamasına göre ülkeler; tehditleri belirlemek, öncelikleri saptamak, koruma çalışmalarını planlamak ve ilerlemeyi raporlamak için güvenilir bilgiye ihtiyaç duyuyor. Düzenli değerlendirmeler yapılabilmesi de başlangıç durumunun ve sonraki değişimlerin izlenebilmesine bağlı.
Sekretarya, erişimi geliştirmek için veri ve platformlar arasında uyumun artırılması, mevcut bilgilerin dijitalleştirilmesi ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi gibi adımlara işaret ediyor. Araştırmalardaki coğrafi dengesizliklerin ve bazı canlı gruplarına ilişkin bilgi eksikliklerinin giderilmesi de bu kapsamda ele alınıyor.
Hedef, yerli halkların ve yerel toplulukların geleneksel bilgisine erişimde ise özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rıza ilkesini gözetiyor. Böylece biyoçeşitlilik bilgisinin kullanımı, erişilebilirliğin yanında bu bilgiyi üreten ve koruyan toplulukların haklarıyla birlikte değerlendiriliyor.
