ABD’de 2000 yılında sürekli yerel bulaşın sona erdiği kabul edilerek “ortadan kaldırılmış” ilan edilen kızamık, artan vakalar ve yeni salgın kümeleri nedeniyle yeniden gündemde. Penn Medicine sağlık hizmetleri epidemiyoloğu ve enfeksiyon hastalıkları uzmanı Prof. Judy O’Donnell, hastalığın nasıl yayıldığını, belirtilerin hangi sırayla ortaya çıktığını ve bağışıklık durumundan emin olmayanların ne yapması gerektiğini anlattı.
Dünyanın en bulaşıcı enfeksiyonlarından biri
Kızamık virüsü havadan bulaşıyor ve kapalı alanlarda son derece kolay yayılabiliyor. O’Donnell’a göre bağışıklığı olmayan bir kişi bulaştırıcı bir hastayla temas ettiğinde kızamığa yakalanma olasılığı yaklaşık yüzde 90’a ulaşabiliyor. Bu oran temasın biçimi ve süresi gibi koşullara göre değişebilse de virüsün neden toplum bağışıklığındaki küçük düşüşlerden bile hızla yararlanabildiğini gösteriyor.
Penn Today’ın ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine dayandırdığı haberde, 21 Ağustos 2026 itibarıyla ülkede 2 bin 777 doğrulanmış vaka ve 36 yeni salgın bulunduğu belirtildi. 2025’te ise 2 bin 289 vaka ve üç ölüm kaydedilmişti. Bu rakamlar belirli bir tarihin anlık tablosudur; salgın verileri değişebileceği için güncel durumun resmî sağlık makamlarından kontrol edilmesi gerekir.
Döküntüden önce bulaşabiliyor
İlk belirti çoğunlukla yüksek ateş. O’Donnell, ateşin sıklıkla 102-103 Fahrenheit, yani yaklaşık 38,9-39,4 santigrat derece düzeyine çıkabildiğini belirtiyor. İlk günlerde burun akıntısı, gözlerde sulanma ve kızarıklık, boğaz ağrısı ve genel solunum yolu şikâyetleri görülebiliyor. Bu aşamada henüz tipik döküntü bulunmayabileceği için hastalık başka enfeksiyonlarla karıştırılabilir.
Döküntü genellikle dört-beş gün sonra başın üst kısmı ve yüzde ortaya çıkıyor, ardından gövde üzerinden ayaklara doğru yayılıyor. Ancak hasta, döküntü gelişmeden önce de virüsü çevresine bulaştırabiliyor. Bu özellik, vakaların erken tanınmasını ve sağlık kuruluşuna gitmeden önce telefonla bilgi verilmesini önemli hâle getiriyor.
Komplikasyon riski her yaşta var
Kızamık çoğu zaman çocukluk hastalığı olarak bilinse de bağışıklığı olmayan her yaştan kişi ağır sonuçlarla karşılaşabilir. O’Donnell, hastalanan yaklaşık her beş kişiden birinin kızamıkla ilişkili bakım için hastaneye başvurmak zorunda kalabildiğini aktarıyor. Yaklaşık her bin vakanın birinde ensefalit, yani beyin dokusunda şişme gelişebiliyor; bu durum kalıcı beyin hasarına veya ölüme yol açabiliyor.
Kızamığa karşı virüsü doğrudan ortadan kaldıran özel bir tedavi bulunmuyor. Tedavi çoğunlukla destekleyici bakım ve komplikasyonların yönetimine dayanıyor. Bağışıklığı olmayan ve önemli teması bulunan kişilere, zamanlamaya ve sağlık durumuna göre hızla aşı veya bağışıklık globulini uygulanması değerlendirilebiliyor. Bu karar mutlaka sağlık uzmanı tarafından verilmelidir.
Aşı ve bağışıklık kaydı neden önemli?
ABD bağlamında 1957’den önce doğanların büyük bölümünün hastalığı doğal yoldan geçirmiş olduğu varsayılarak bağışık kabul edildiği belirtiliyor. 1963-1967 döneminde kullanılan etkisizleştirilmiş eski aşının ise günümüzde yeterli koruma sağladığı kabul edilmiyor. 1968’den sonra canlı aşı yaygın biçimde kullanılmaya başlandı. Ancak ülkelere göre aşı programları ve tarihler farklıdır; Türkiye’deki kişiler kendi aşı kayıtlarını ve Sağlık Bakanlığının önerilerini esas almalıdır.
Temas şüphesi bulunan ve bağışıklığından emin olmayan kişilerin önce sağlık kuruluşu veya halk sağlığı birimiyle telefonla iletişim kurması öneriliyor. Kuluçka süresi iki haftaya kadar uzayabildiğinden karantina gerekip gerekmediği bireysel olarak değerlendirilir. Basit bir kan testi de bazı durumlarda bağışıklık hakkında bilgi verebilir. Bu haber kişisel tıbbi tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez.
