Pennsylvania Üniversitesi araştırmacıları, retatrutide kullandığını söyleyen Reddit kullanıcılarının paylaşımlarını yapay zekâyla inceleyerek dikkat çekici belirti örüntüleri belirledi. Yaklaşık 150 bin gönderi ve yorumun tarandığı çalışma, klinik araştırmaların dışında kullanılan onaysız ürünler hakkında yeni sorular ortaya koyuyor. Ancak bulgular, bildirilen belirtilere retatrutide’in neden olduğunu kanıtlamıyor.
Kilo verme tedavilerine yönelik ilgi, henüz kullanım onayı almamış moleküllerin adını taşıyan ürünlerin de internet üzerinden talep görmesine yol açıyor. Pennsylvania Üniversitesi’nden araştırmacılar, bu ürünleri kullandığını belirten kişilerin çevrim içi anlatımlarını inceleyerek geleneksel ilaç güvenliği izlemesinin dışında kalabilecek deneyimleri araştırdı.
Penn Engineering ve Perelman Tıp Fakültesi’nden uzmanların katkısıyla yürütülen çalışma, JAMA Network Open dergisinde yayımlandı. Araştırmanın merkezinde, geliştirilme aşamasındaki retatrutide adına satılan onaysız ürünler bulunuyor.
Yaklaşık 150 bin paylaşım nasıl incelendi?
Araştırmacılar, retatrutide ile ilişkili 148 bin 640 Reddit gönderisi ve yorumunu taradı. Sınıflandırma sistemi, hâlen kullandığını belirten 13 bin 589 ayrı kullanıcıya ait 45 bin 592 paylaşım belirledi.
Ardından kullanıcıların anlattığı belirtiler, ilaç güvenliği çalışmalarında kullanılan standart tıbbi terminolojiyle eşleştirildi. Önceden belirlenen kilo değişimi ve iştah baskılanmasıyla ilgili ifadeler dışarıda bırakıldığında, en az bir sınıflandırılabilir belirti bildiren 7 bin 823 kullanıcı analiz grubunu oluşturdu.
Bu sayı, klinik olarak muayene edilmiş veya kullandığı ürün laboratuvarda doğrulanmış hasta sayısını göstermiyor. Çalışma, sosyal medyada kişisel kullanım deneyimi aktaran hesapların anlatımlarına dayanıyor.
İştah artışı, yorgunluk ve uyku sorunları öne çıktı
En sık belirlenen ifadeler arasında iştah artışı, yorgunluk, enerji artışı, bulantı, belirli yiyeceklere yönelik yoğun istek, uykusuzluk ve kalp hızında artış yer aldı.
Araştırmacılar ayrıca sonuçları, daha önce semaglutide ve tirzepatide hakkında yürüttükleri sosyal medya çalışmasıyla betimleyici olarak karşılaştırdı. Retatrutide tartışmalarında iştah, uyku, kaslarla ilgili değişimler ve kalp hızı kategorileri daha fazla öne çıkarken diğer çalışmada bulantı, kusma ve gastrointestinal hareketlilikle ilgili anlatımlar daha belirgindi.
Gruplar demografik veya klinik özellikler açısından eşleştirilmedi ve istatistiksel karşılaştırma yapılmadı. Dolayısıyla bu gözlem, ürünlerden birinin diğerinden daha güvenli veya daha riskli olduğunu göstermiyor.
Araştırmacılar neden temkinli?
Çalışmanın kıdemli yazarı Sharath Chandra Guntuku, yaklaşımın amacını çevrim içi konuşmalarda daha sonra sınanabilecek hipotezler bulmak olarak açıklıyor. Yapay zekâ, çok sayıda kişisel anlatım içindeki tekrarları görünür hâle getiriyor.
Ortak yazarlardan Lyle Ungar ise temel bir belirsizliğe dikkat çekiyor: Kullanıcıların gerçekten retatrutide alıp almadığı doğrulanamıyor. Bu nedenle belirtileri doğrudan moleküle bağlamak mümkün değil.
Jena Shaw Tronieri de onaysız ürün temin etmeyi göze alan kişilerin klinik araştırma katılımcılarından farklı olabileceğini belirtiyor. Bazıları aynı anda birden fazla deneysel peptit kullanıyor olabilir. Araştırmanın ilk yazarı Neil Sehgal’e göre sonuçlar, başka veri kaynakları ve yöntemlerle incelenecek sorular için başlangıç oluşturuyor.
Retatrutide nedir, neden farklı değerlendiriliyor?
Retatrutide’i geliştiren Eli Lilly’nin açıklamasına göre molekül, GLP-1, GIP ve glukagon olmak üzere üç hormonun reseptörünü etkinleştiren deneysel bir “üçlü agonist”.
Şirket, güvenlik ve etkililiğin Faz 3 klinik araştırmalarında değerlendirildiğini; retatrutide’in henüz herhangi bir düzenleyici kurumdan kullanım onayı almadığını bildiriyor. Klinik geliştirme sürecindeki araştırma ürünü ile internet üzerinden aynı adla satılan ürünlerin birbirine eşdeğer kabul edilmemesi gerekiyor.
Lilly ayrıca “GLP-3” ifadesinin bilimsel bir sınıflandırma olmadığını belirtiyor. Bu adlandırma, üç reseptör hedeflenmesinden doğan gayriresmî bir kullanım.
FDA: Etiket, ürünün güvenilirliğini garanti etmiyor
ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin açıklaması, onaysız ürünlerle ilgili belirsizliğin yalnızca kullanıcı anlatımlarından kaynaklanmadığını gösteriyor. FDA, bu ürünlerin piyasaya sunulmadan önce kurumun güvenlik, etkililik ve kalite incelemesinden geçmediğini vurguluyor.
Kurum, retatrutide’in ABD federal hukuku kapsamında kişiye özel ilaç hazırlamada kullanılamayacağını da belirtiyor. Bu açıklama ABD’deki düzenleyici çerçeveye ilişkin.
FDA’nın dikkat çektiği bir başka konu, “yalnızca araştırma amaçlı” veya “insan tüketimine uygun değildir” etiketleri taşımasına rağmen doğrudan insan kullanımı için pazarlanan ürünler. Kurum, retatrutide dâhil bazı maddelerin adını taşıyan bu ürünlerin bilinmeyen kalitede olabileceğini ve sağlık açısından zarar verebileceğini bildiriyor.
Bu çerçevede Penn araştırmasının değeri, doğrulanmış yeni bir yan etki listesi açıklamasından çok, yeterince izlenemeyen bir kullanım alanındaki anlatımları sistematik biçimde incelemesinde yatıyor. Sosyal medyada tekrar eden belirtiler, ancak ürün içeriğinin ve klinik koşulların doğrulandığı ek araştırmalarla anlam kazanabilecek güvenlik sinyalleri sunuyor.
Kaynaklar
- Penn Today
- JAMA Network Open — Self-Reported Adverse Effects Among Social Media Users Taking Nonapproved Retatrutide. JAMA Network
- FDA — Onaysız GLP-1 ürünlerine ilişkin açıklama. FDA
- Eli Lilly — Retatrutide’in mekanizması ve geliştirilme durumu.
