Yeni bir çalışma, basit el mıknatıslarının bir göktaşının kimliğine dair çok fazla bilgi içeren manyetik hafızasını sildiğini gösteriyor.
Her yıl binlerce uzay taşı Dünya’nın atmosferini delip geçer ve göktaşı olarak yeryüzüne çarparlar. Kuyruklu yıldızların ve asteroitlerin bu parçaları herhangi bir yere inebilir, ancak genellikle Afrika çölleri ve Antarktika mavi buzu gibi açık arazilerde görülür.
Yine de bu dünya dışı kalıntılar Dünya kayalarına benzeyebilir ve farkı söylemek için göktaşı avcıları genellikle “buluntularını” el mıknatıslarıyla test ederler. Bu mıknatıslar karasal kayalardan çok metal açısından zengin göktaşlarını daha güçlü bir şekilde çekebilir. Göktaşı avcıları, satıcıları, koleksiyoncuları ve küratörleri genellikle bir göktaşının kimliğini doğrulamak için el mıknatıslarına güvenirler.
Ancak yeni bir MIT çalışması, bir göktaşı tanımlamak için kullanılan aynı mıknatısların genellikle manyetik hafızasını sildiğini ortaya koyuyor. Bir mıknatısa maruz kalmanın, bir kayanın mikroskobik taneciklerini yeniden yönlendirebileceğini, orijinal yönelimlerini ve manyetik kökenlerinin herhangi bir izini bozabileceğini gösteriyorlar.
Araştırmacılar, koleksiyoncu çevrelerinde obsidyen dış yüzeyi nedeniyle “Siyah Güzel” olarak bilinen bir göktaşı olan Kuzeybatı Afrika (NWA) 7034 ile iddialarını ortaya koyuyor. Göktaşının çok sayıda parçası ilk olarak kuzeybatı Afrika’nın çöllerinde keşfedildi ve bilim adamları, kayanın 4,4 milyar yıldan daha uzun bir süre önce Mars’ta oluşan kristaller içerdiğini belirlediler.
Kara Güzel’in, tıpkı bugün Dünya’nın yaptığı gibi, Kızıl Gezegen’in bir manyetik alan barındırdığı bir zamanda oluştuğu düşünülüyor. Kaya, Mars’ın eski alanına ait herhangi bir iz taşıyorsa, bu, bilim insanlarına gezegenin geçmiş iklimi ve bileşimi hakkında değerli ipuçları verebilir.
Ne yazık ki MIT ekibi, Kara Güzel’in çok sayıda örneğinin Dünya’ya indiğinden beri yeniden mıknatıslandığını ve eski bir Mars alanına dair iz taşıyan ipuçlarının silindiğini gösterdi.
MIT’de gezegen bilimleri profesörü olan çalışma yazarı Benjamin Weiss, “Taşlarda inanılmaz bir kayıt ve Mars’ın manyetizmasının erken tarihini anlamak için eşsiz bir fırsat vardı. Ama hepsinin mıknatıslar tarafından yok edildiğini gördük.”
Araştırmacılar, bu hafta Journal of Geophysical Research: Planets dergisinde yer alan yeni çalışmaları ile gezegen bilimi topluluğunda el mıknatıslarının yıkıcı etkileri hakkında farkındalık yaratmayı umuyorlar. Weiss’in ortak yazarları, MIT postdoc Foteini Vervelidou ve Paris Gezegen Fiziği Enstitüsü’nden France Lagroix’dir.
Çıkmaz Sokak
Bugüne kadar on binlerce göktaşı keşfedildi. Bulunan neredeyse her göktaşı, asteroitler, ay ve Mars dahil olmak üzere güneş sistemindeki yaklaşık 100 ana gövdeye kadar izlendi. Bu kayaların tarihini okumaya çalışan bilim adamları, el mıknatıslarının etkisi nedeniyle bazı yorumların hedeften çok uzak olduğunu ancak son zamanlarda fark edebildiler.
Örneğin, Dünya üzerindeki en büyük ve en çok çalışılan göktaşı olan Allende örnekleri, güçlü bir manyetik alana maruz kalmanın izlerini taşır. Bilim adamları bu alanın, göktaşının çok uzun zaman önce son derece yüksek bir manyetik alana ev sahipliği yapan bir güneş nebulasında oluştuğunun kanıtı olduğunu varsaydılar. Ancak daha sonra, göktaşının merak uyandıran güçlü çekişinden el mıknatıslarının sorumlu olduğunu anladılar.
Weiss ayrıca yapay olarak sıfırlanmış kayalar yüzünden de yanılgıya düştü. MIT fakültesine ilk katıldığında, düşen bir asteroit örneğinde güçlü manyetizma belirtileri keşfetti. Bulgular, asteroitlerin farklılaşıp Dünya gibi metalik çekirdekler oluşturabileceğinin ilk kanıtı olabilirdi. Ancak daha sonra, göktaşının el mıknatısları tarafından sıfırlandığını hayal kırıklığına uğrayarak keşfetti.
Weiss, “Yeniden mıknatıslanmış kayalarla ilgili uzun bir çıkmaz sokaklar ve kafa karışıklığı geçmişi var” diyor.
MIT ekibi için kırılma noktası NWA 7034 ile geldi. 2014’te paleomanyetist Jérôme Gattacceca, Kara Güzel’in bir örneğini ölçtü ve 4,4 milyar yıldan daha uzun bir süre önce oluşan orijinal manyetizmasının dünyadaki çok daha güçlü bir mıknatıs tarafından tamamen manyetik hafızasının silindiği görüldü. Weiss ve Vervelidou, manyetik olarak korunmuş en az bir örnek bulmayı umarak yakın zamanda Black Beauty’nin çok sayıda başka örneğini de analiz ettiler.
Vervelidou, “İlk umudumuz, bu göktaşının mümkün olduğu kadar çok örneğini test ederek, yeniden mıknatıslanmayan birkaç tane bulmamızdı. İncelediğimiz tüm örneklerin yeniden mıknatıslandığı sonucuna vardığımızda, amacımız el mıknatıslarının yıkıcı etkilerini duyurmak oldu.”
Alternatif Yöntemler Geliştiriliyor
Ekip, yeni çalışmalarında, el mıknatıslarının bir kayanın doğal manyetizmasını nasıl etkileyebileceğini ortaya koydu. Tipik bir el mıknatısını çevreleyen alanı ve bunun çeşitli boyutlardaki kayaları nasıl etkilediğini hesaplamak için önce manyetizma fiziğine dayanan sayısal bir model geliştirdiler.
Daha sonra, aynı karasal kayanın örneklerini farklı güçlerde ve çeşitli mesafelerde manyetik alanlara maruz bırakarak deneyler yaptılar ve her örneğin doğal manyetizmasının tepki olarak nasıl değiştiğini ölçtüler. Bu ölçümler, modelin tahminleriyle eşleşti ve modelin bir kayanın yeniden mıknatıslanıp etkilenmediğini belirlemek için kullanılabileceğini gösterdi. Model ayrıca, bir kayanın manyetizasyonuna bağlı olarak, bir kayanın etkilenmemiş olabileceği derinliği tahmin etmek için de kullanılabilir.
Son olarak, ekip dokuz Black Beauty örneğinin ölçümlerini bildirdi ve modelleriyle, bulunan her göktaşı parçasının gerçekten de el mıknatıslarına maruz kaldığını doğruladı.
Weiss, “Bu yazıda, kayanıza bir mıknatıs tarafından vurulup vurulmadığını belirlemek için nihayet açık ve net bir çalışma planına sahibiz” diyor.
Araştırmacılar, el mıknatısları yerine, göktaşı avcılarının, koleksiyonerlerinin ve müze küratörlerinin duyarlılık ölçerler kullanmalarını öneriyor; bunlar, bir göktaşının manyetik hafızasını karıştırmadan hızlı ve doğru bir şekilde tanımladığı gösterilen el aletleri.
Weiss, duyarlılık ölçüm cihazlarının zor satıldığını kabul ediyor. Neredeyse hiçbir maliyeti olmayan bazı el mıknatıslarına kıyasla ticari modeller birkaç bin dolar değerinde ölçüm aletleri bunlar. Göktaşı ticareti içinde, önce müze küratörleri ve koleksiyonerler gibi insanları akıntıya karşı ikna etmeyi umuyor. Oradan, yerde keşifler yapanlara bu uyarılar ulaşabilir.
Weiss, “Son 20 yılda göktaşı çeşitliliğinde ve sayısında inanılmaz bir patlama oldu ve göktaşı avcılarına bunları buldukları için bir teşekkür borçluyuz. Ama karşılığında onları bulmak için genellikle mıknatısları kullanıyorlar ve bu süreçte manyetik kayıtlarını anında yok ediyorlar.”
Kaynak: MIT News



























