Dönüşen Dünya ve Reklamlar

En genel tanımı itibariyle reklam, herhangi bir hizmet ve/veya ürünün; gazete, dergi, televizyon, raket, afiş, tabela vb gibi çok çeşitli kanallar aracılığıyla hedeflenen tüketici kitlesine tanıtılması işidir. Ürün veya hizmetin nereden nasıl ne fiyata teminin sağlanacağı hakkında bilgi vermesinin yanı sıra çeşitli özellikleri sayesinde müşteriyi ürüne/hizmete çekmeyi amaçlar. Öyle ki “iyi bir reklamın satamayacağı hiçbir şey yoktur”, düşüncesi reklamcılık sektörünün mihenk taşıdır. Bundan ötürü de reklam; istatistik, grafik, iletişim, psikoloji ve sosyoloji gibi çok çeşitli disiplinlerle bir arada yürüyebilen bir alandır.
Bütün reklamların ortak amacı satışı arttırmaktır. Reklamcı, bu amacı gerçekleştirebilmek için sürekli kendini yenilemeye ve çağdaş dünyaya ayak uydurmaya mahkumdur. Tüm trendler takip edilmeli, reklam sürekli yenilenmeli, güncel olanı yakalamak hedeflenmeli ve tüm bunları yaparken tüketici kitle sürekli analiz edilmelidir. Tüketici kitle kimdir? Demografik yapısı nedir? İhtiyaçları, dünya görüşleri nasıldır? İyi bir reklam tüm bunlara cevap verebilen, tüm bunlarla beraber şekillenebilen reklamdır.
Reklamcının takip etmesi gereken yenilikler 21.yüzyıl ile birlikte baş döndürücü bir ivme kazanmıştır. Teknoloji, “sosyal medya” gibi çok komplike bir sanal gerçeklik adeta yeni bir yaşam alanı doğurmuştur. Milyarlarca kullanıcı belli başlı sosyal medya platformlarında sosyal bir gerçeklik inşa etmektedirler. İçinde alışverişten, modaya, binlerce kitaptan, yüz binlerce bilgiye erişilen çok yeni bir dünyadır burası. Bu yeni dünyada her gün milyarlarca kullanıcı, fotoğraflarını, kişisel bilgilerini, gündelik deneyimlerini, anlık hislerini, konumlarını, arkadaşlarını, evlerini, takıldıkları mekanları ve çok daha fazlasını paylaşarak kendilerini tekrar ve tekrar var etmektedirler. Hiç tanımadığınız insanların çok özel bilgilerine, hayat hikayelerine bir tık ile erişebildiğiniz bir dünya! Tıpkı diğer her şey gibi reklam da kendini bu yeni dünyada tekrar ve tekrar var etmektedir. Tüketimin sürekli teşvik edildiği, “link bırakmak”, “sepete eklemek” gibi yeni terimlerin dilimize girdiği, alışverişin tarihin başka hiçbir döneminde olmadığı kadar hızlı ve kolay yapılabildiği böylesi bir “hızlı tüketim” çağında ve platformlarında, reklamın tüm bunlardan geri kalması mümkün olmazdı ve olmadı da. Yeni medya, bireyin hayatında önemli bir aktör olarak yerini almıştır. Sosyal medya platformları özellikle işletmeler, markalar ve kurumlar için diğerlerinden ayrışmanın, fark edilmenin ve birincil olmanın en önemli kanalı haline gelmiştir. Markalar artık mağazalarından, sokaklarda kendilerini gösterdikleri afişlerden, logolarından ceplerimize girmiş ve potansiyel müşterileriyle hiç olmadıkları kadar yakınlaşmışlardır. Sıradan bir sosyal medya kullanıcısının tweetine cevap veren ve kullanıcıya ürünlerinden hediye eden milyon takipçili bir marka, ilgileri ve takdirleri üzerine toplar. Bu küçük samimi hareket aslında önemli bir reklam hamlesidir. Hiçbir marka sosyal medya platformlarında tesadüfi harekette bulunmaz. Markaların sosyal medyalarını profesyonel şekilde yöneten bir reklam ajansı mutlaka vardır çünkü hedef kitleye verilecek mesajlar doğru kodlanmalıdır. Aksi takdirde yanlış kodlamalar itibar kaybına neden olabilir hatta kurumun kriz sürecine girmesine neden olabilir. Bu durumun talihsiz bir örneğini yakın zamanda bir ton balığı firmasının sadece birkaç dakika yayında kalan bir instagram postu ile görmüştük. Birkaç dakika içinde viral olan post, markanın ilgili reklam ajansıyla ilişiğini kesmesine ve bir özür metni yayınlamalarına kadar uzayan bir süreci başlatmıştı. Bu talihsiz örnek bile tek başına, sosyal medya reklamlarının iyi yönetilmesinin önemini kanıtlar nitelikte. Mobil cihaz kullanımının 5.22 milyar olduğu bir dünyada sosyal medyanın gücü ve büyüklüğünü hafife almamakta fayda var. İstatistiklere göre dünyada aktif olarak sosyal medya kullanan –günlük olarak site ziyaretlerinde bulunan ve/veya etkileşim veren- 4.2 milyar insan bulunmakta. Bu rakam pandemi yılı olan 2020’de ise 490 milyon artmış ve sosyal medya kullanıcılarının sayısı artık dünyadaki toplam nüfusun %53’ünden fazlasına tekabül etmiştir. Bu anlık etkileşimin saniyeler içinde gerçekleştiği mecralar geleneksel medyayla karşılaştırıldığında, reklamcılığa ilişkin yeni bir çerçeve sunmaktadırlar.
Sosyal medyanın reklamcılık açısından önemi, kullanıcıların tercihlerini açığa çıkaracak bilgileri doğru bir biçimde kaydetmesinden kaynaklanır. Bu özellik, reklamları doğru hedef kitleye ulaştırma önündeki engelleri en aza indirmektedir. Sosyal medya aynı zamanda, örneğin kullanıcı ya da takipçi sayısı, beğeni oranı ve yorum sayısı gibi nicel kategoride yer alan öğeleri ölçülebilir kılarak reklamverenlerin nesnel hesap yapabilmelerine olanak tanımaktadır. Belirsizliğin en aza indiği bu mecrada, ödemenin nesnel ölçütü, hesaplamadaki nesnel kesinliğe dayanmaktadır. Bir sosyal ağ platformu olarak Instagram, bütün bu özellikleri içinde barındırır. (Kıyan, Dikmen, 2019:128)


İnternetin diğer medya kanalları ile en önemli farkı bilgi kapasitesinin boyutudur. Televizyon, radyo ve/veya gazete arşivlerinin tümü internetin içerisindedir. Bu açıdan internet devasa büyüklükte bir kütüphanedir, diyebiliriz. Bunun yanı sıra, interneti/sosyal medyayı geleneksel medya kanallarından ayıran bir diğer önemli faktör; anlık ve bire bir iletişim olanağıdır. Geleneksel medya kanalları hedef kitleye hitap ederken elbette hedef kitle analizi yapılır ancak hedef kitle içerisindeki bireylerin her birinden bire bir veri almak mümkün değildir. Bir marka TV’ye verdiği reklamın müşterilerinde nasıl bir etki yarattığını anlık olarak gözlemleyemez. Oysa sosyal medyada markanın sosyal medya yetkilileri anketler, soru cevaplar, yorumlar, beğenme butonları, kaydetme seçenekleri gibi pek çok imkan sayesinde müşterilerinin nabzını günlük ve hatta saatlik olarak ölçme imkanına sahiptirler. Örneğin geçen ayın en çok beğenilen postu, gelecek ayın reklam stratejisinin yönünü belirleyebilir. Geleneksel medya içerisinde reklam üzerinde, grafik tasarımcıdan editöre kadar sektördeki pek çok insanın emeği varken; sosyal medya reklamlarında en büyük emek müşterinindir. Müşteri, görmek istediği reklamı beğeni ve yorumlarıyla kendisi şekillendirir. 2016-2017 yıllarında en çok aratılan kelimelerin başında “feminizm” kelimesinin gelmesi ve o dönem yayınlanan reklamların “güzellik tabularını kırmaya yönelik” olması arasında kesinlikle tesadüf yoktur! Markaların trendleri belirlediği günler geleneksel medyanın hakim olduğu dönemlerde kaldı demek hiç de abartı olmaz. İnsanlar artık trendleri tweetleri, videoları ve basit google aramalarıyla belirleyebiliyorlar. Bu durum sosyal medya kullanıcılarının bir kitle olarak çok büyük bir güce sahip olduklarını göstermektedir ancak bu güç, iyi bir reklamcının avantajına dönüşebilir. Bu avantaj, reklamcının trendleri takip etmesi, sosyal medya diline ve kültürüne tam hakimiyet sağlaması ile yakalanacağı için bu yeni sanal dünyada reklamcılık, çok iyi bir gözlemciliktir, diyebiliriz.
Bu noktada reklamcı yani gözlemci, fark yaratmak istiyorsa sosyal medya uzmanlığının yanı sıra, sosyoloji ve psikoloji bilimlerine belki de hiç olmadığı kadar yakın olmalıdır. Sosyoloji olmadan, kitlelerin –bu kitleler sanal dünyalarda var olsalar dahi- nabzını tutmanın mümkünatı olmayacaktır.
Sosyal medya reklamcılığına hakim olunmak isteniyorsa bilinmesi gereken bazı kavramlar vardır ki bu kavramlar bu yeni medyanın anahtar kelimeleridir. Örneğin “interaktif”, katılımcı iletişim anlayışını ifade eden kavram olarak bu anahtar kelimelerden birini oluşturur. Hem markaların hem de müşterilerin avantajına kullanılabilecek interaktif katılım sayesinde markalar ile müşteriler dolaysız, bire bir iletişim kurabilmektedirler. Bu iletişim sayesinde arz ve talepler ortaya çıkmaktadır.
Farklarını ortaya koyduğumuz geleneksel reklamcılık ile internet reklamcılığının aynı olduğu nokta hedeflerdir.
Müşterilere reklam mesajlarını ileterek, onları ürün veya hizmet hakkında bilgilendirme, bu ürünlere dair müşteri algısında olumlu bir yer edinebilme ve satın almaya teşvik etme gibi amaçlar, klasik reklamcılık ve internet reklamcılığında paralellik göstermektedir. Bununla birlikte bu iki reklam türü arasındaki farkı, internet reklamcılığının katılımcı anlayışı ve reklamların yayınlanma biçimi oluşturmaktadır. İnternet reklamcılığının temel olarak 3 ana hedefi bulunmaktadır. Bu hedeflerden ilki, internet sitesine tıklayan müşterilerin site içeriğini unutmamasını sağlamaktır. İkinci hedef, internet reklamcılığında da klasik anlamda reklamcılıkta olduğu gibi bilgi vermek ve alıcıyı ikna etmektir. Üçüncü ve en önemli hedef ise internete verilen reklamların tıklanması suretiyle reklam veren firmanın internet sitesine olan trafiği arttırmaktır. (Aksakallı, 2018:26)
Tüm bunlar ekseninde; reklamcılığın internet ve özellikle sosyal medya platformları aracılığıyla çok büyük bir dönüşüm geçirdiği söylenebilir. Tüketimin çok daha yaygın ve hızlı olduğu sosyal medya çağında reklam, çok önemli bir noktaya gelmiş, her yerde karşımıza çıkabilir olmuş ve sürekli olarak yenilenmek zorunda kalmıştır. Ancak tüm bunlar ekseninde dahi reklamın dönüşümü tamamlandı denilemez çünkü sosyal medya sürekli yenilenmekte, dönüşmekte ve iletişim yeni boyutlar kazanmaktadır. İletişimin yönü reklamın da yönünü belirler. Reklam, iletişimden bağımsız değildir ve iletişimin kolaylaşması/hızlanması, reklamı da yenilenmeye zorlayacak, reklam hayatın her alanında iletişim kadar büyük bir hızla yer almaya başlayacaktır.

Kaynaklar
KIYAN, Z. ve ERGİN. E.Ş (2019), Sosyal Medyanın Reklamcılıktaki Rolü: Instagram Üzerine Bir Araştırma, 29.08.2021 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/695562 adresinden erişilmiştir.
AKSAKALLI, T. (2018), SOSYAL MEDYA REKLAMLARININ TÜKETİCİLERDE OLUŞTURDUĞU ALGILAR: INSTAGRAM REKLAMLARI ÜZERİNE BİR UYGULAMA, 29.08.2021 tarihinde http://acikerisimarsiv.selcuk.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/123456789/10984/493054.pdf?sequence=1&isAllowed=y adresinden erişilmiştir.
HEGARTY, J. (2014), Reklam: Zekayı Sihre Dönüştürmek, İstanbul: Kapital Medya Hizmetleri

PAYLAŞ

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here