Chicago Üniversitesi araştırmacıları, iki çocuklu 5,1 milyon ailenin sağlık kayıtlarında doğum sırası ile çeşitli tanılar arasında bağlantılar belirledi. Bulgular, ilk ve ikinci çocukların bazı hastalıklarda farklı örüntüler gösterdiğini ortaya koyuyor; ancak doğum sırasının hastalıklara neden olduğunu kanıtlamıyor.
Aynı evde büyüyen kardeşlerin sağlıkları neden farklılaşabiliyor? Chicago Üniversitesinden Andrey Rzhetsky, Benjamin Kramer ve Columbia Üniversitesinden Steven A. Kushner’ın araştırması, bu soruyu geniş bir veri kümesiyle ele aldı. Çalışma, 3 Ağustos 2026’da Nature Health dergisinde yayımlandı; üniversite bulguları 5 Ekim’de duyurdu.
On milyondan fazla kişinin kayıtları incelendi
Araştırmada, ABD’deki Merative MarketScan veri tabanının 2003–2024 dönemine ait anonimleştirilmiş sigorta kayıtları kullanıldı. Analiz, iki çocuklu 5.135.006 aileden 10.270.012 kişiyi kapsadı.
Ekip iki tamamlayıcı yöntem uyguladı: Farklı ailelerden birinci ve ikinci çocukları karşılaştıran yaklaşık 1,6 milyon eşleştirilmiş çift oluşturdu; ayrıca aynı ailedeki kardeşleri doğrudan karşılaştırdı. Yaş, cinsiyet, ebeveyn yaşı ve gözlem süresi gibi değişkenler analizlerde hesaba katıldı.
Tanımlanan 569 hastalık grubundan, yeterli vaka bulunan 418’i ana aileler arası analizde değerlendirildi. Bunların 150’sinde, çoklu karşılaştırmalar için uygulanan sıkı istatistiksel düzeltme sonrasında anlamlı ilişki bulundu.
İlk ve ikinci çocuklarda farklı tanı örüntüleri
İlk çocuklarda otizm, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, Tourette sendromu, obsesif kompulsif bozukluk, depresyon ve kaygı tanılarıyla bağlantılar görüldü. Astım, alerjik rinit, gıda alerjileri ve akne de bu grupta daha yüksek tanı olasılığıyla ilişkiliydi.
İkinci çocuklarda ise madde kullanım bozuklukları, migren, gastrit ve duodenit, zona, safra yolu hastalıkları ve böbrek enfeksiyonları öne çıktı.
Anlamlı ilişkilerin 79’u ilk, 71’i ikinci çocuklarda daha yüksek tanı olasılığı yönündeydi. Bu dağılım, kardeşlerden birinin genel olarak “daha sağlıksız” olduğu şeklinde yorumlanmamalı.
Kardeşler arasındaki yaş farkı da önemli olabilir
Araştırmacılar, yaş aralığının bazı bağlantıları değiştirdiğini gözlemledi. Rzhetsky, kardeşler arasındaki mikroorganizma paylaşımının olası açıklamalardan biri olduğunu belirtiyor. Erken dönemde çeşitli mikroorganizmalarla karşılaşmanın bağışıklık gelişimini etkileyebileceği düşünülüyor. Ancak çalışmada mikrobiyom ölçülmedi; bu açıklama henüz kanıtlanmış değil.
Ebeveyn ilgisi, tanı zamanlaması ve ardışık gebeliklerdeki biyolojik farklılıklar da araştırılacak olasılıklar arasında.
Bulgular bireysel bir sağlık tahmini sunmuyor
Çalışma gözlemsel: Sigorta kayıtlarındaki tanıları gösteriyor, gerçek hastalık oluşumunu eksiksiz ölçmüyor. Ebeveyn yaşı ve sağlık hizmetlerine başvuru farklılıklarının etkisi tamamen dışlanamıyor. Verilerin işveren destekli sigortalılardan ve iki çocuklu ailelerden gelmesi de sonuçların başka topluluklara genellenmesini sınırlıyor.
Rzhetsky, bireysel düzeydeki ilişkilerin çoğunlukla mütevazı olduğunu vurguluyor. Ekip, örüntülerin başka ülkelerde tekrarlanıp tekrarlanmadığını araştırıyor. Bulguların gelecekte koruyucu sağlık çalışmalarına katkısı olabilir; mevcut sonuçlar ailelere doğum sırasına göre kesin bir hastalık beklentisi yüklemiyor.
