Cambridge Üniversitesi, 1897’de Benin Şehri’nin yağmalanması sırasında İngiliz silahlı kuvvetleri tarafından alınan ve Üniversite’nin Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi (MAA) koleksiyonlarında bulunan 116 nesnenin Nijerya’ya iadesi talebini destekliyor.
Eserlerin fiziksel olarak transferi, Birleşik Krallık Yardım Komisyonu’nun onayı ve Benin objelerini iade etmeyi taahhüt eden diğer Birleşik Krallık müzeleriyle işbirliği içinde, düzenlenecek. Üniversitenin aldığı bu karar, diğer ABD ve Avrupa müzeleri tarafından yakın zamanda yapılan benzer taahhütlerle uyum içinde hareket edeceğinin bir göstergesi.
MAA Direktörü Profesör Nicholas Thomas, “Uluslararası müze sektörünün genelinde, gayrimeşru olarak elde edilen eserlerin menşe ülkelerine iade edilmesi gerektiğine dair artan bir anlayış var” dedi.
Eserler dünyanın birçok noktasında sergileniyor
Esas olarak pirinçten yapılan, ancak bazı fildişi ve ahşap heykelleri de bulunan nesneler, Şubat 1897’de Benin şehrinin yağmalanması sırasında alındı. Saldırı sırasında İngiliz kuvvetleri şehrin sarayını yaktı ve Benin’in Oba’sını yani kralını sürgüne gönderdi. Topluca ‘Benin Bronzları’ olarak bilinen birkaç bin pirinç ve el yapımı eser İngilizler tarafından alınarak, askeri misyonun maliyetlerini telafi etmek için Londra’da satıldı.
Sanatsal olarak olağanüstü kalite ve öneme sahip olduğu düşünülen bu eserler, dönemin müzeleri ve koleksiyoncuları tarafından hevesle sahiplenildi. İlgi öylesine yoğundu ki, eserler sadece Birleşik Krallık’taki müzelere değil, birçok Avrupa ve ABD müzesine dağıldı.
Eserlerin iadesi için talepler her ne kadar yirminci yüzyılın ortalarına kadar uzansa da, esas mücadele son yıllarda yoğunlaştı.
Eserler Nijerya’ya iade edilecek
7 Ocak 2022’de Nijerya Ulusal Müzeler ve Anıtlar Komisyonu’ndan (NCMM) resmi bir talep alınmasının ardından, Cambridge Üniversitesi’nden küratörler, 1897 Benin Seferi sırasında alındığı bilinen veya alındığı tahmin edilen 116 nesne belirledi.
18 Temmuz 2022’de Üniversite Konseyi, bu eserlerin Nijerya’ya iadesi için bu talebi değerlendirdi ve destekledi. Üniversite, davayı Birleşik Krallık’ın Yardım Komisyonu’na sunarak, nesnelerin yasal mülkiyetini NCMM’ye devretme yetkisi talep etti. Yardım Komisyonu’nun davayı 2022 sonbaharına kadar değerlendirmesi bekleniyor.
Nijerya hükümeti, mevcut Benin Şehri müzesinin yanına şu anda yapım aşamasında olan ve iade edilen eserler için bir depolama ve çalışma tesisi olacak olan Edo Batı Afrika Sanatları Müzesi’ni geliştiriyor.
Karşılık ziyaretler gerçekleştirildi
MAA küratörleri, 2018 ve 2019 yıllarında; Oba, Mahkeme üyeleri, eyalet ve federal hükümet liderleri, akademisyenler ve diğer kültürel temsilcilerle görüştüler.
Cambridge’nin 2017 yılında Benin Diyalog Grubu’na ev sahipliği yaptığını belirten Prof. Thomas, “O zamandan beri Benin Şehri’ni ziyaret ettik ve birçok türden işbirliklerine katıldık. Bunlar, uluslararası akademik ve kültürel katılımın değerini örnekleyen, kaynak araştırmaları ve sergilere ve sanatçıların ikametgahlarına yönelik çalışmaları içeriyor ”dedi.
Bu ziyaretlerin yanı sıra Ekim 2021’de Üniversite Rektör Yardımcısı Profesör Kamal Munir, MAA’da Benin Kraliyet Mahkemesi, NCMM ve diğer Benin Diyalog Grubu temsilcilerini ağırladı.
Prof Munir, “Nijeryalı temsilcileri ve Avrupalı meslektaşlarımızı üniversiteye davet etmek büyük bir ayrıcalıktı” dedi.
