Ekonomiye Genel Bakış – 5

1

Parite etkisi euro ile yapılan ihracatın euro/dolar paritesindeki artış ya da azalış sebebiyle dolar karşılığının önceki yıla göre artması ya da azalmasıdır. 2014’te 100 euro olan bir mal 130 dolar olarak muhasebeleştirilirken, 2015 Aralık’ta 108 dolar olarak kayda giriyorsa 22 dolar negatif para etkisi olduğu kabul edilir.

  • Kasım ayında euro/dolar paritesi, geçen seneye göre yüzde 13,6, ilk 11 ayda ise yüzde 16,9 geriledi.
  • Bu gerilemenin ihracatımıza etkisi Kasım ayında 750 milyon dolar 11 aylık dönemde ise 11,9 milyar dolar oldu
  • Yılsonunda ihracatta parite etkisinden 13 milyar, emtia fiyatlarından 6,5 milyar ve çevre ülkelerdeki olumsuz tablodan dolayı 4 milyar olmak üzere toplamda yaklaşık 24 milyar dolarlık bir negatif etki bekleniyor.

 

Hizmet dış ticaretinde gelişmeler

2014 yılında hizmet ihracatımız %8,1 artışla 50,4 milyar dolar, hizmet ithalatımız ise %6,1 artışla 25,2 milyar dolar olmuştu. 2015 yılı Ocak-Ekim döneminde ise hizmet ihracatımız %7 azalarak 41 milyar dolara, hizmet ithalatımız %9,5 azalarak 19 milyar dolara indi.

2

  • Türkiye hizmet ihracatında dünyanın 17. büyük ekonomisi.
  • Yabancı turist sayısında Avrupa’nın 4., dünyanın ise 6. büyük destinasyonu.
  • Hizmet ihracatımızın yüzde 90’ını, hizmet ithalatımızın ise yüzde 60’ını turizm ve taşımacılık oluşturuyor.

 

Hizmet ihracatı neden düştü? Ocak-Ekim döneminde turizm geliri %8,7 daraldı ve 24,1 milyar dolar oldu. Taşımacılık gelirimiz ise aynı kalarak 12,3 milyar dolar olarak gerçekleşti. Öte yandan turizm gideri %5,9 artarken, taşımacılık gideri %18,7 azaldı. Turizm gelirlerimizin azalmasında Rusya ve Ukrayna’daki ekonomik kriz ile paritedeki gerileme etkili olurken, taşımacılık giderlerimizin düşmesinde ise petrol fiyatlarındaki gerileme etkili oldu.

 

Yabancı yatırımlar (iç ve dış)

2015’in ilk 10 ayında doğrudan yabancı sermaye girişi paritedeki düşüşe rağmen %30 oranında artış gösterdi.

 

Bu dönemde gayrimenkul sektörüne giriş %7,2 azalırken, finans sektörüne İspanya kaynaklı büyük oranda girişin etkisiyle bu oran yakalandı.

 

Aynı dönemde Türkiye’den yurtdışına giden yatırımlar %8,1 azaldı. 4,3 milyar dolarlık yatırım çıkışının

1,2 milyar doları Hollanda’ya olurken, 1,1 milyar doları ABD’ye gerçekleşti.

3

“Türkiye’nin aldığı doğrudan yabancı yatırımların toplamı 175 milyar doları aştı”

4

“Türkiye’nin yaptığı yabancı yatırımların toplamı 35 milyar doları aştı”

Cari açık

Cari açık 2015 yılı Ocak-Ekim döneminde geçen senenin aynı dönemine göre %24,9 gerileyerek 33,8 milyar dolardan 25,4 milyar dolara düştü.

Cari açıktaki bu 8,4 milyar dolarlık iyileşmeye; mal ve hizmet ihracatı 16,2 milyar dolar negatif katkı verirken, mal ve hizmet ithalatı 25,9 milyar dolarlık azalışla açığı azaltıcı bir etkide bulundu. Yani cari açıktaki iyileşmenin ana nedeni ithalatın ihracattan daha fazla gerilemiş olması.

Cari açık değer ve oran olarak sürdürülebilir düzeye geriledi. Bu, Türkiye ekonomisini dış şoklara karşı daha dayanıklı hale getiriyor. Cari açığın sadece büyüklüğünde değil, finansman kalitesinde de iyileşme var.

5

Döviz kurunda gelişmeler- Reel

Türk lirası reel olarak doların dünya genelinde değer kazanmaya başladığı 2014’ün Haziran ayından itibaren değil, 2015’in başından itibaren değer kaybetmeye başladı. Bu değer kaybıyla birlikte Eylül ayında reel kur Ocak 2003’ten sonraki en düşük seviyesine geriledi. Ekim ayıyla birlikte TL reel olarak değerlenme sürecine girmiş olup, normal seviyesi olan 100’e yaklaştı.

6

  • REDK çok nadiren 100 seviyesinin altına iner ve 100’ün altındaki seyri çok kısa sürer. 2004 yılı başından bu yana sadece 14 ayda “100 sınırı” nın altında kaldı.

 

Sanayi üretimi

Sanayi üretimi büyümenin ana ve öncü göstergesi olmasının yanında, aynı zamanda sürdürülebilir ve kaliteli büyümenin de bir göstergesi.

Büyümenin sağlam bir öncü göstergesi olan sanayi üretim endeksi verilerinden hareketle son çeyrekte Türkiye’nin büyüme oranının ilk üç çeyreğe kıyasla daha güçlü olması bekleniyor.

Sanayi üretimi Ağustos ayında son 12 ayın en büyük sıçramasını yapmıştı. İzleyen iki ayda da sanayide üretim beklentilerin üzerinde artış gösterdi.

Sanayi üretim endeksi ile büyüme arasında pozitif bir ilişki var. Bu pozitif ilişki genellikle inşaat, tarım ve turizmin yoğun olduğu üçüncü çeyrek haricinde kendini gösteriyor.

7

2015’in ilk çeyreğinde %1,5 büyüyen sanayi üretimi, yılın geri kalan çeyreklerinde 3’ün üzerinde büyüyor. Son çeyrekte ise bu yılki en büyük büyümenin gerçekleşmesi bekleniyor.

  • 2015’te sanayi üretim endeksini sırtlayan sektör motorlu kara taşıtları sektörü oldu. Ayrıca, bu sene TÜPRAŞ’ın devreye aldığı fuel oil dönüşüm merkezinin etkisiyle de sanayi üretimi önemli ölçüde olumlu etkilendi.

İşgücü piyasası göstergeleri: Eylül 2015

“Ekonomi son 12 ayda 987 bin kişiye iş yarattı.”

İşgücüne katılım oranı Eylül ayında geçen aya göre sabit kalarak %52,1 oldu. Söz konusu değer, Temmuz ayında tüm zamanlar rekoru kıran %52,4 değerinin altında kalsa da geçen yıla göre 1 puanlık artış var. Kadınların işgücüne katılımının her geçen yıl artması sebebiyle bu oran artmaya devam ediyor. Yıllık bazda tüm sektörlerde istihdam artışı yaşanırken, istihdama en büyük sektörel destek hizmet sektöründen geliyor. Geçen yılın aynı dönemine göre istihdam edilenlerin sayısı 987 bin artış gösterirken, bunun 700 bini hizmetler sektöründen kaynaklandı.

8

  • İşsizlik oranı %10,3 (önceki yıla göre 0,2 puan azalış, önceki aya göre 0,2 puanlık artış)
  • İşgücüne katılma oranı %52,1 (önceki yıla göre 1 puanlık artış, önceki aya göre sabit)
  • İstihdam oranı %46,8 (önceki yıla göre 1 puanlık artış, önceki aya göre sabit)

 2016’da ne olur?

9

Kredi derecelendirme

Türkiye Moody’s ve Fitch’ten yatırım yapılabilir ülke notuna sahip. S&P’ye göre Türkiye yatırım yapılabilir düzeyin bir basamak altında.

10

“Yakın dönemde kredi notunda negatif yönlü bir hareket beklenmiyor.”

Önümüzdeki dönem, gelişmekte olan ülkelerin kredi notları için kritik. ABD’de faizler arttıkça ve parasal genişleme ile piyasaya giren para ABD’ye döndükçe, gelişmekte olan ülkelerin para birimleri baskı altında kalacak, cari açık finansmanı ve borçlanma zorlaşacak gibi görünüyor. Türkiye bu dönemde nispeten muadillerinden iyi durumda.

  • Cari açık geriliyor
  • Siyasi istikrar var
  • 4 yıl seçim yok
  • Reform vaat eden bir hükümet var
  • Ekonomi büyümeye devam ediyor
  • Güven endeksleri artmaya başladı

 

Kaynak: KPMG Bakış