MIT Profesörü Sherry Turkle, yeni kitabı “Artificial Intimacy”de sohbet robotlarıyla kurulan duygusal bağların insan ilişkilerini nasıl değiştirdiğini sorguluyor. Turkle’a göre sürekli ilgi ve onay sunan dijital arkadaşlar, yakınlık hissi yaratırken gerçek ilişkilerin gerektirdiği çabadan uzaklaşmayı da kolaylaştırabilir.
Yapay zekâ sohbet robotları, bilgi edinme ve iş yapmanın ötesinde, insanların duygularını paylaştığı ve kişisel kararlarını danıştığı araçlara dönüşüyor. Sosyolog ve klinik psikolog Sherry Turkle, bu dönüşümün merkezine önemli bir soru yerleştiriyor: Makinelerle konuşmak bizi nasıl insanlara dönüştürüyor?
Little, Brown and Company tarafından yayımlanan Artificial Intimacy: Who We Become When We Talk to Machines, çocukluktan yaşamın sonuna kadar farklı dönemlerde teknolojiyle kurulan yakınlığı ele alıyor. Turkle, dijital kültür üzerine yıllara yayılan çalışmalarını insan deneyimleriyle birleştirerek, yapay zekânın arkadaş, sevgili veya terapist rolünü üstlenmesinin sonuçlarını tartışıyor.
Yakınlık hissi ile karşılıklı ilişki arasındaki fark
Kitabın temel eleştirisi, empatiyi taklit eden yanıtların gerçek empati yerine kabul edilmesi. Turkle’a göre kullanıcıların anlaşılmış hissetmesi, karşılarında duygularını deneyimleyen ve kendileri için sorumluluk hisseden bir varlık bulunduğu anlamına gelmiyor.
Bu çelişki, kitapta gerçek adı kullanılmayan finans danışmanı Brian’ın deneyiminde belirginleşiyor. Ayrıldığı kişinin kendisini duygusal açıdan ulaşılmaz bulması üzerine Brian, bu değerlendirmeyi bir sohbet robotuna soruyor. Turkle, duygusal deneyimi olmayan bir sistemden yakınlık konusunda hüküm beklenmesini sorguluyor.
Çocuklar için insanla makine arasındaki sınır
Turkle’ın çocuklarla yaptığı görüşmeler, insanlarla dijital araçlar arasındaki ayrımın bulanıklaşabildiğini gösteriyor. Sekiz yaşındaki bir çocuk, aynı telefondan eriştiği büyükannesi, büyükbabası ve ChatGPT’yi benzer bir çerçevede değerlendiriyor. Başka bir örnekte ise çocuk, masal anlatan sohbet robotunu telefonun içindeki bir kişi olarak görüyor.
Turkle, sürekli dijital etkileşimin çocukların tek başına kalma, hayal kurma ve kendi iç dünyalarını geliştirme fırsatlarını daraltabileceğini savunuyor.
Kusursuz arkadaşın çekiciliği
Sohbet robotlarının sunduğu kesintisiz dikkat, bu ilişkilerin çekiciliğini açıklayan unsurlardan biri. Gerçek insanlarla yakınlık kurmak ise belirsizliğe katlanmayı, anlaşmazlıkları çözmeyi ve zaman zaman incinme riskini göze almayı gerektiriyor.
Turkle’ın kaygısı, bu güçlüklerden sürekli kaçınmanın insanların kendi yargılarına güvenmesini ve ilişki kurma becerilerini zayıflatması. Kitap, makinelerin sunduğu rahatlığın hangi noktada insanlarla bağ kurmanın yerini almaya başladığını sorguluyor.
İlişkilerin zorluklarına yer açmak
Turkle, çözümü insan ilişkilerindeki gerilimleri tamamen ortadan kaldırmakta görmüyor. Ona göre farklı bakış açılarını anlamak ve zor konuşmaları sürdürebilmek, gelişimin temel parçaları.
Ebeveynlere, öğretmenlere ve gençlere de seslenen kitap, yapay zekânın sağladığı kolaylıkların yanında neyin korunması gerektiğini gündeme getiriyor: karşılıklı sorumluluk, kendi kararlarını verebilme ve başka insanlarla bağ kurabilme kapasitesi.
Kaynaklar
- MIT News
- Hachette Book Group — Artificial Intimacy
