UCL öncülüğünde kurulan Science of Fundamental AI Research Laboratuvarı, az sayıdaki büyük teknoloji şirketine ve dev veri merkezlerine bağımlı olmayan yeni yapay zeka mimarileri geliştirecek. Cambridge, Oxford ve Edinburgh üniversitelerinin de ortak olduğu altı yıllık program, erişilebilir ve ülke içinde geliştirilebilen yapay zeka teknolojilerini hedefliyor.
Birleşik Krallık, yapay zekada yalnızca mevcut modelleri uygulamak yerine teknolojinin temel çalışma biçimini yeniden tasarlamayı hedefleyen yeni bir araştırma merkezi açtı. University College London’ın liderliğindeki Science of Fundamental AI Research (SOFAIR) Lab, 30 milyon sterlinlik bütçeyle açık kaynaklı, daha verimli ve yaygın donanımlarda çalışabilen yeni nesil yapay zeka sistemleri geliştirecek.
Cambridge, Oxford ve Edinburgh üniversitelerinin ortak olduğu laboratuvarı UCL Bilgisayar Bilimleri Bölümü’nden Prof. David Barber yönetecek. Program; bilgisayar bilimi, matematik, istatistik ve sinirbilim araştırmacılarını bir araya getirecek. Amaç, günümüzdeki yapay zeka sistemlerinin az sayıdaki popüler mimariye, çok büyük veri setlerine ve yüksek maliyetli hesaplama altyapısına bağımlılığını azaltacak alternatifler üretmek.
SOFAIR, Birleşik Krallık Araştırma ve İnovasyon Kurumu bünyesindeki Mühendislik ve Fizik Bilimleri Araştırma Konseyi tarafından finanse edilen 60 milyon sterlinlik iki laboratuvar programının yarısını oluşturuyor. Laboratuvarın altı yıllık toplam yatırım hedefi 30 milyon sterlin. İki merkeze başlangıçta sekizer milyon sterlin aktarılacak; ek finansman 2026 sonbaharındaki değerlendirmeden sonra açılacak.
Programın diğer ayağı Oxford Üniversitesi liderliğindeki British Open-ended Learning and Discovery (BOLD) Lab olacak. UCL ve Imperial College London’ın da katıldığı BOLD, yapay zeka sistemlerinin öğrenme biçimini yeniden düşünmeye odaklanacak. Hedef; gerçek dünyanın karmaşıklığı içinde insanlarla birlikte çalışabilen, fiziksel ortamlarda hareket edebilen ve dev merkezi hesaplama kaynaklarına ihtiyaç duymayan sistemler geliştirmek.
SOFAIR’ın gündeminde ise farklı yapay zeka mimarilerinin ve yaygın donanımlarda çalışabilecek sistemlerin araştırılması var. Açık kaynak yaklaşımı sayesinde ileri düzey yapay zeka araçlarının yalnızca büyük şirketlerce değil; üniversiteler, küçük araştırma ekipleri, kamu kurumları ve girişimlerce de kullanılabilmesi amaçlanıyor. Bu yaklaşım, teknolojik egemenlik tartışmaları açısından da önem taşıyor: İngiltere, temel yapay zeka kapasitesinde dış sağlayıcılara ve uzak veri merkezi altyapısına bağımlılığını azaltmak istiyor.
Laboratuvarlar akademiyle sınırlı kalmayacak. Sanayi ve kamu sektörüyle ortaklıklar kurulması, temel araştırmaların uygulamaya aktarılması ve ortaya çıkan teknolojilerden yeni şirketler doğması için girişimcilik desteği sağlanması planlanıyor. Böylece kamu yatırımı, hem bilimsel kapasiteyi hem de uzun vadeli ekonomik ve stratejik kazanımları güçlendirmeyi hedefliyor.
UCL yöneticileri, kamuoyundaki yapay zeka tartışmasının çoğunlukla ürünler, benimsenme oranı ve ekonomik etkiler çevresinde yürüdüğüne dikkat çekiyor. SOFAIR’ın çıkış noktası ise gelecekteki ilerlemenin, sistemlerin nasıl çalıştığını ve nerede sınırlandığını anlamaya yönelik temel bilime bağlı olduğu düşüncesi. Başarı sağlanırsa program, daha küçük, daha şeffaf ve daha erişilebilir yapay zeka modelleri için önemli bir araştırma zemini oluşturabilir.
